بررسی رابطه بین سبک رهبری با عملکرد مدیران مدارس- قسمت 16

ودو سبک رهبری او رهبران را به دو دسته رابطه گرا و کارگرا تقسیم بندی می کند.
در نظریه او نمی توان گفت که کدام سبک بهتر است بلکه شرایط سبک رهبری خاص خود را می طلبد.فیدلر جدولی را ارائه داد که نشان دهنده سبک مناسب رهبری در شرایط مختلف است:
به عنوان مثال یک رهبر متنفذ و دارای قدرت که عهده دار کاری معین است ،می تواند از سبک آمرانه استفاده کند.
شکل2-4)دستاوردهای الگوی فیدلر
2-3-3)تئوری مسیر – هدف: (جان هوس)
یکی دیگر از تئوری های اقتضائی است که شناخته می شود. این تئوری توسط هوس (J.House) مطرح شده است. سبک رهبری در این تئوری چهار نوع است:
الف:آمرانه: مشارکت وجود ندارد و همه کاره رهبر است.
ب: حمایتی: رفتار رهبر مشفقانه است و از پیروان حمایت می کند.
ج: مشارکتی: تصمیمات با مشارکت کارکنان و رهبر اخذ می شود.
د: توفیق گرا: رهبر هدف های سازمان را مشخص کرده و به زیر دستان اعتماد می دهد تا به هدف های مذکور نائل شوند.
تئوری مسیر – هدف در رهبری بر اساس مدل انگیزشی انتظار و احتمال بنا شده است و بر این فرض استوار است که رفتار رهبر تا زمانی قابل پذیرش است که منبع انگیزش و رضایت آنان باشد. همچنین باید به این نکته اذعان نمود که چهار خصوصیت ذکر شده در تئوری مسیر هدف بر مبنای عوامل محیطی و خصوصیات پیروان است
نکته دیگر در این تئوری این که در مسائل مخاطره آمیز سبک حمایتی مطلوب است.وظیفه ی رهبری در این تئوری شناخت عوامل محیطی  و پیروان به منظور ایجاد انگیزه در آنان برای نیل به اهداف است.
شکل 2-5) تئوری مسیر– هدف
2-4)مقایسه رهبری از دیدگاه دانشمندان غربی و امام علی(ع) :
توجه به رهبری از منظر اسلامی بسیار موثر و راهگشا می باشد تا جایی که شهید مطهری بسیار به آن پرداخته اند ، ایشان رهبری را مترادف امامت معرفی می‏كند.همانگونه كه نبوت و راهنمایی را به یك معنا می‏داند . بر این اساس، رهبری برخاسته از اصول دین و امری مبتنی بر اعتقادات بنیادین اسلامی است و با توجه به جایگاه ویژه‏ای كه امر رهبری در نظریه‏های نوین مدیریت پیدا كرده، تا آنجا كه آن را عنصری فراتر از مدیریت می‏دانند (در عین حال كه در خلال مباحث مدیریت طرح می‏شود) ضرورت پردازش نظریه رهبری در اسلام جلوه بیشتری می‏یابد و می‏تواند كمك خوبی به مدیریت‏پژوهان نیز به حساب آید .
رهبری و مدیریت در عرف امروز، با همه توسعه و شمولی كه پیدا كرده است، اگر بخواهیم مترادف و همانندی برای آنها در اصطلاحات اسلامی پیدا كنیم، باید بگوییم: ارشاد و رشد یا هدایت و رشد .قدرت رهبری همان قدرت بر هدایت و ارشاد است در اصطلاحات اسلامی.‏(شهید مطهری، امامت و رهبری،ص ۲۰۹)
2-4-1)مقایسه رهبری از دیدگاه های متفاوت:
با نگاهی به نمونه تعاریف ارائه شده رهبری توسط دانشمندان مدیریت، چند مفهوم كلیدی جلب توجه میكند:
۱.در رهبری، نفوذ و تاثیرگذاری بر افراد نقش عمده ای بازی می كند.
۲.در رهبری، تعیین هدف یا اهداف مشترك پیش نیاز دیگر فعالیتهای رهبر است.
۳.در رهبری تعامل گروهی و فردی رهبر یا دیگر اعضا امری حیاتی محسوب می شود.
2-4-2) رهبری از دیدگاه امام علی(ع) :
حضور حاضران، برپا شدن حجت با اعلام وجود ناصران و پیمان خداوند از دانشمندان ربانی آگاه، سه عاملی هستند كه امام علی (ع) به عنوان عوامل پذیرش رهبری بیان می كند. دراین دیدگاه اثری از قدرت طلبی، خودبینی و كسب امتیاز نیست. درحقیقت ازنظر امام علی (ع) رهبری جز پذیرش مسئولیتی سنگین به عنوان وظیفه حتمی دانشمندان ربانی آگاه نیست درحالی كه حقیقت حكومت ورهبری مطابق با جمله: «ولالفیتم دنیاكم هذه ازهد عندی من عفطه عنز »(خطبه سوم نهج البلاغه )یعنی بی ارزش تر از آب بینی بز است كه امام با بیان این جمله درحقیقت قصد دارد هرگونه برداشتی را كه رهبری و حكومت را امتیاز رهبر برای استثمار زیردستان و به كار گماردن آنها به نفع خود می داند، نفی كند.
2-5) بخش دوم: عملکرد
2-5-1) مقدمه :
موضوع عملکرد و واژه (Performance) از اصطلاحات کلیدی در اداره امور و علم مدیریت بوده که در کتب و منابع مختلف به آن توجه گردیده است . به طوری که در مدیریت، تمامی شاخص ها اعم از برنامه ریزی ، سازماندهی ، هماهنگی ، هدایت ، کنترل ، نظارت و تصمیم گیری می بایست ختم به عملکرد مناسب گردد . والبته عملکرد از موضوعات و مباحثی است که در فرهنگ دینی ما مسلمانان نیز به آن توجه ویژه شده است بطوری که خداوند کریم در قرآن مجید در سوره مبارکه صفّ آیه 4 خطاب به ایمان آورندگان می فرماید:« یا ایها الذین آمنوا لما تقولون مالا تفعلون» یعنی ای کسانی که ایمان آورده اید چرا آنچه را می گویید در حالی که آن را عمل نمی کنید. در اینجا واژه تفعلون اشاره به عملکرد و عمل نمودن دارد .
مولای متّقیات علی (ع) در نهج البلاغه می فرمایند :«رُبَّ عالم قد قتله جهله و علمه معه لا ینففعه»(نهج البلاغه، کلمات قصار، ش.107، ص 378 ، ترجمه دکتر شهیدی )یعنی چه بسا دانشمندی که نادانی او، او را ازپا در آورد ودر حالی که دانش او با او بود و او را سودی نکرد! که اشاره به، به عمل در نیاوردن دانش و تئوری دارد.
و در حکمت 337 اشاره دارد « الدّعی بلا عمل کالرّامی بلاوتر» یعنی مدعی بدون عمل چون تیر انداز بدون کمان است .
در معارف فرهنگی و اشعار شاعران بزرگ ایرانی نیز به عمل و عملکرد اشاراتی شده است که بعنوان نمونه سعدی (ره) می فرمایند :« سعدیا گرچه سخن دانی و صاحب اندیش / به عمل کار برآید به سخن دانی نیست.
و نیز فردوسی می فرماید : بزرگی سراسر به
گفتار نیست / دوصد گفته چون نیم کردار نییست »
در لغت نامه دهخدا عمل و عملکرد به معنای کردار ، رفتار و نتیجه ومیزان کار معنی گردیده است .
2-5-2) تعریف عملکردperformance))
واژه ی performance که به معنای عملکرد است از کلمه ی انگلیسی perform و پسوندance گرفته شده است و از حدود سال 1500 میلادی به بعد متداول شد. این کلمه به معنای تحقق یک امر یا چیزی است که قبلاً تحقق یافته است . می توان گفت که کلمه ی performance به معنایی که اکنون فهمیده و درک می شود، اولین بار در سال 1709 میلادی،تعریف شد.
درباره تفسیر اصطلاح عملکرد میان نویسندگان متخصص در حوزه ی مدیریت اختلاف وجود دارد؛ چرا که تعاریف متعددی درباره ی عملکرد در اصطلاحات علم مدیریت وجود دارد . به عنوان مثال، به نظر ماینر،سینگلتون و لوچینگر عملکرد عبارت است از:آنچه که شخص در ضمن حدود و نقش معینی که سازمان یا مؤسسه به منظور تحقق دادن به اهداف معینی تعیین کرده است،انجام می دهد.معنای این تعریف این است که عملکرد ، مسئله ای رفتاری است.
هانابوس هم تاکید می کند که عملکرد عبارت است از : «انجام دادن هرکار به طریقی مشخص با تعیین هدفی معین برای آن».
برخی دیگر بر این باورند که عملکرد عبارتست از : نتایج مترتب بر فعالیت هایی که سازمان انجام می دهد . این نظر یا تعریف را می توان به عده ی زیادی از نویسندگانی منتسب کرد که ترجیح داده اند عملکرد را با به کارگیری شاخص هایی مانند میزان سود،درآمد حاصل از سرمایه گذاری، سود خالص یا درآمد حاصل از فروش اندازه گیری کنند.
از این رهگذر می توان گفت که عملکرد مترادف شایستگی و کارایی است. در همین حوزه در سال 1985، خاطرنشان کردند که یکی از راه های سودمند برای فکر کردن درباره ی عملکرد ،درنظر گرفتن این نکته است که عملکرد باید متضمن دو عنصر یا جزء مستقل و جدا باشد: شایسته بودن خدمت و کارایی خدمت .
عملکرد عبارتست مجموع رفتارهای در ارتباط با شغل که افراد از خود نشان می دهند(گریفین،1375 ،ص 479)

حتما بخوانید :   بررسی رابطه بین سبک رهبری با عملکرد مدیران مدارس- قسمت 17