خانوار روستایی، خانوارهای روستایی

یادشده دارای کمترین سهم است. سطح تحصیلات خانوارهای روستایی در دامنه ای شامل بی‏سواد تا تحصیلات دانشگاهی متغیر بوده و در این بین نزدیک به ۴۲ درصد سرپرستان خانوارها بی‏سواد می‏باشند. از سرپرستان خانوارها حدود ۷۳ درصد آنان شاغل بوده و بقیه بیکار، بازنشسته و یا از کار افتاده می‏باشند. علاوه بر آن، نزدیک به ۸۶ درصد سرپرستان خانوارها متأهل بوده و حدود ۱۴ درصد دیگر مجرد می‏باشند. مواد غذایی در بودجه خانوارهای روستایی سهم متغیر ۲۸/۰ درصد تا حدود ۹۴ درصد را به خود اختصاص داده‏اند و به طور متوسط دارای سهمی نزدیک به ۴۸ درصد می‏باشد. سهم مسکن در بودجه خانوارهای روستایی نیز در دامنه‏ای شامل ۵۳/۰ درصد تا حدود ۹۸ درصد متغیر بوده و به طور متوسط مسکن سهمی در حدود ۲۴ درصد را به خود اختصاص داده است. سایر کالاها و خدمات نیز سهم ۲۱/۰ درصد تا نزدیک به ۹۱ درصد را در برگرفته‏اند و به طور متوسط حدود ۲۸ درصد از بودجه خانوار را شامل شده‏اند. بدین ترتیب، خانوارهای نمونه مورد مطالعه به طور میانگین چهار نفره بوده و سرپرست آنان به طور متوسط در سنین بزرگسالی قرار داشته، بخش قابل ملاحظه‏ای از آنان بی‏سواد بوده، حدود دو سوم آنان شاغل و بخش عمده آنان متأهل می‏باشند. همچنین از بین کالاها و خدمات مصرفی خانوارها، به طور میانگین مواد غذایی و مسکن در مجموع حدود ۷۲ درصد سهم بودجه را به خود اختصاص داده‏اند.
جدول ۴-۱- برخی از ویژگی‏های اقتصادی-اجتماعی خانوارهای نمونه مورد مطالعه (سال ۱۳۹۰)
مورد
حداقل
حداکثر
میانگین
انحراف معیار
تعداد خانوارها


۱۹۷۳۹

بعد خانوار (نفر)
۱
۱۸
۴
۸۵/۱
سهم مردان در سرپرستی خانوار (درصد)


۸۶/۸۶

سن سرپرست خانوار (سال)
۱۵
۹۹
۱۳/۵۱
۱۱/۱۶
سهم اعضای مذکر نوزاد تا چهار ساله در خانوار (درصد)


۰۱/۳
۳۷/۸
سهم اعضای مذکر پنج تا ۱۰ ساله در خانوار (درصد)


۳۶/۴
۸۲/۹
سهم اعضای مذکر ۱۱ تا ۱۵ ساله در خانوار (درصد)


۸۲/۳
۰۷/۹
سهم اعضای مذکر ۱۶ تا ۶۰ ساله در خانوار (درصد)


۶۶/۲۸
۹۹/۲۰
سهم اعضای مذکر بالاتر از ۶۰ ساله در خانوار (درصد)


۸
۶۰/۱۷
سهم اعضای مؤنث نوزاد تا چهار ساله در خانوار (درصد)


۰۵/۳
۳۷/۸
سهم اعضای مؤنث پنج تا ۱۰ ساله در خانوار (درصد)


۲۰/۴
۷۰/۹
سهم اعضای مؤنث ۱۱ تا ۱۵ ساله در خانوار (درصد)


۴۴/۳
۵۸/۸
سهم اعضای مؤنث ۱۶ تا ۶۰ ساله در خانوار (درصد)


۵۱/۳۱
۱۶/۲۰
سهم اعضای مؤنث بالاتر از ۶۰ ساله در خانوار (درصد)


۹۰/۹
۷۴/۲۳
سهم بی‏سوادی سرپرستان خانوارها(درصد)
بی‏سواد
تحصیلات
دانشگاهی
۹۹/۴۱
۴۹/۰
سهم اشتغال سرپرستان خانوار (درصد)


۲۷/۷۳
۴۴/۰
سهم تأهل سرپرستان خانوار (درصد)


۶۴/۸۵
۳۵/۰
ادامه جدول۴-۱
سهم مواد غذایی در بودجه خانوار (درصد)
۲۸/۰
۰۳/۹۴
۹۶/۴۷
۴۳/۱۳
سهم مسکن در بودجه خانوار (درصد)
۵۳/۰
۱۶/۹۸
۲۵/۲۴
۹۷/۱۲
سهم سایر کالاها و خدمات در بودجه خانوار(درصد)
۲۱/۰
۷۲/۹۰
۷۹/۲۷
۷۱/۱۳
مأخذ: یافته‏‏های تحقیق

بر اساس جدول (۴-۲) در سال ۱۳۹۰ متوسط کل هزینه‏ی خالص۱۶ سالانه‏ی یک خانوار روستایی۸۳۹۷۳ هزار ریال بوده است که نسبت به سال گذشته ۶۳/۲۲ درصد افزایش داشته است. همچنین متوسط هزینه خوراکی و غیرخوراکی خانوار در این سال به ترتیب ۳۲۹۴۰ هزار ریال و ۵۱۰۳۳ هزار ریال بوده که نسبت به سال قبل به ترتیب ۰۳/۲۶ و ۵۳/۲۰ درصد افزایش یافته است. سهم هزینه خوراکی و دخانی و غیرخوراکی از هزینه کل به ترتیب۲/۳۹ و ۸/۶۰ درصد بوده است.

جدول۴-۲- متوسط هزینه کل، خوراکی و دخانی و غیرخوراکی سالانه یک خانوار روستایی: ۱۳۸۹و۱۳۹۰(ریال)
مورد
۱۳۸۹
۱۳۹۰
رشد ۱۳۹۰ نسبت به ۱۳۸۹ (درصد)
هزینه کل
۶۸۴۷۷۲۲۹
۸۳۹۷۳۰۹۲
۶۳/۲۲
هزینه‏های خوراکی و دخانی
۲۶۱۳۷۳۷۳
۳۲۹۴۰۰۳۸
۰۳/۲۶
هزینه‏های غیرخوراکی
۴۲۳۳۹۸۵۶
۵۱۰۳۳۰۵۴
۵۳/۲۰
مأخذ: یافته‏های تحقیق

نمودار۴-۱- ترکیب هزینه‏های کل سالانه یک خانوار روستایی در سال ۱۳۹۰ (درصد)
مأخذ: یافته‏های تحقیق

در بین هزینه‏های خوراکی و دخانی، بیش‌ترین سهم با ۷/۲۶ درصد مربوط به هزینه‏ی آرد، رشته، غلات، نان و فرآورده‏های آن و در بین هزینه‏های غیرخوراکی، بیش‌ترین سهم با ۳۰ درصد مربوط به مسکن بوده است.
در بین هزینه‏های خوراکی و دخانی؛ آرد، رشته، غلات، نان و فرآورده‏های آن ۲۴/۵۳ درصد، روغن‏ها و چربی‏ها ۶۲/۲۷ درصد، شیر و فرآورده‏های آن و تخم پرندگان ۷۸/۲۵ درصد، قند، شکر، شیرینی‏ها، چای، قهوه و کاکائو ۴۶/۲۳ درصد، خشکبار و حبوبات ۶۸/۲۱ درصد، نوشابه‏ها، غذاهای آماده و دخانی‏ها ۸۶/۱۷ درصد، ۱۰/۱۶ درصد، ادویه‏ها، چاشنی‏ها و سایر ترکیب‏های خوراکی ۲۹/۱۵ درصد، میوه‏ها و سبزی‏ها ۹۷/۱۱ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.

مطلب مشابه :  دوره های آموزش، دوره های آموزشی

نمودار۴-۲- متوسط هزینه‏های خوراکی یک خانوار روستایی در سال ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰
مأخذ: یافته‏های تحقیق

در بین هزینه‏های غیرخوراکی؛ هزینه‏های مربوط به مسکن ۹۵/۳۷ درصد، حمل‌ونقل و ارتباطات ۰۱/۲۸ درصد، پوشاک و کفش ۵۵/۲۰ درصد، کالاها و خدمات متفرقه خانوار ۰۶/۱۰ درصد، تفریح
ات، سرگرمی‏ها و خدمات فرهنگی ۵۸/۵ درصد، بهداشت و درمان ۳۶/۵ درصد، لوازم، اثاث و خدمات خانوار ۵۰/۴ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.

نمودار۴-۳- متوسط هزینه‏های غیرخوراکی یک خانوار روستایی در سال ۱۳۸۹ و ۱۳۹
مأخذ: یافته‏های تحقیق

بر اساس نتایج به دست آمده در سال ۱۳۹۰ متوسط درآمد۱۷ اظهار شده‏ی سالانه‏ی یک خانوار روستایی ۷۹۷۲۷ هزار ریال بوده است که نسبت به سال قبل، ۳۶/۳۴ درصد افزایش داشته است. در این سال درآمد از مشاغل مزد و حقوق‌بگیری، درآمد از مشاغل آزاد و غیر کشاورزی و درآمد متفرقه به ترتیب به میزان ۵۶/۱۰، ۹۴/۸، ۹۹/۸۳ درصد رشد داشته است. سهم هر یک از منابع درآمدی در کل درآمد به صورت زیر است: ۸۳/۲۶ درصد از مشاغل مزد و حقوق‌بگیری، ۷۴/۲۷ درصد از مشاغل آزاد کشاورزی و غیر کشاورزی و درآمد متفرقه به ترتیب به میزان ۵۶/۱۰، ۹۴/۸، ۹۹/۸۳ درصد رشد داشته است. سهم هر یک از منابع درآمدی در کل درآمد به صورت زیر است: ۸۳/۲۶ درصد از مشاغل مزد و حقوق‌بگیری، ۷۴/۲۷ درصد از مشاغل آزاد کشاورزی و غیر کشاورزی و ۴۲/۴۵ درصد از منابع متفرقه.

جدول۴-۳- متوسط درآمد سالانه یک خانوار روستایی به تفکیک انواع منابع تأمین درآمد (ریال): ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰

۱۳۸۹
۱۳۹۰
رشد ۱۳۹۰ نسبت به ۱۳۸۹ (درصد)
درآمد کل
۵۹۳۳۶۸۷۵
۷۹۷۲۶۹۴۸
۳۶/۳۴
درآمد از مشاغل مزد و حقوق‏‏بگیری
۱۹۳۵۰۲۰۱
۲۱۳۹۴۴۶۱
۵۶/۱۰
درآمد از مشاغل آزاد کشاورزی و غیر کشاورزی
۲۰۳۰۴۸۰۰
۲۲۱۱۹۱۵۴
۹۴/۸
درآمد متفرقه
۱۹۶۸۱۸۷۳
۳۶۲۱۳۳۳۳
۹۹/۸۳
مأخذ: یافته‏های تحقیق

نمودار۴-۴- ترکیب درآمد کل یک خانوار روستایی در سال ۱۳۹۰ (درصد)
مأخذ: یافته‏های تحقیق

۴-۲- تابع مقیاس کالاها و خدمات سبد مصرفی خانوارها
جدول (۴-۴) وضعیت کلی کالاها و خدمات مورد استفاده در سطح خانوارهای روستایی را بر اساس سطح تابع مقیاس نشان میدهد. بر اساس اطلاعات این جدول، خانوارهای نمونه مورد مطالعه را از منظر ماهیت کالاها و خدمات مورد استفاده به دو دسته کلی میتوان تفکیک نمود. دسته اول خانوارهایی هستند که در آنها نحوه استفاده از کالاها و خدمات به گونهای است که کالاها و خدمات مورد استفاده ماهیتی کاملاً خصوصی خالص دارند. این خانوارها خود به دو گروه تفکیک می‏شوند. گروه اول در بر گیرنده خانوارهای تک نفره است. این خانوارها، که حدود ۷ درصد خانوارهای نمونه مورد مطالعه را شامل شده‏اند، هر کالا و خدمت مورد استفاده خانوار، حتی اگر ماهیت عمومی نیز داشته باشد، به دلیل استفاده توسط تنها عضو خانوار، ماهیتی کاملاً خصوصی از خود نشان می‏دهد. گروه دوم شامل خانوارهای با بیش از یک عضو است که ۷۴/۶ درصد خانوارهای نمونه مورد مطالعه را به خود اختصاص داده است. هرچند عضوی بودن خانوارهای این گروه، زمینه را برای استفاده مشترک از کالاها و خدمات و در نتیجه بروز رفتار عمومی در استفاده از آن‏ها فراهم می‏آورد، اما اعضای این خانوارها با استفاده اختصاصی حتی از کالاهای عمومی، در عمل رفتاری مشابه با کالاها و خدمات کاملاً خصوصی از این دسته از کالاها و خدمات به نمایش می‏گذارند. بدین ترتیب در این گروه از خانوارها نیز مانند گروه قبل، کالاها و خدمات مورد استفاده، ماهیتی کاملاً خصوصی یافته‏اند.
دسته دوم خانوارها نمونه مورد مطالعه شامل خانوارهای است که در آن‏ها مقدار تابع مقیاس از بعد خانوار کوچک‏تر می‏باشد. در این خانوارها، که بیشترین سهم را در بین خانوارهای نمونه مورد مطالعه در بر می‏گیرند (۲/۸۶ درصد)، هر کالا و خدمت مورد استفاده خانوارها، حتی اگر ماهیت کاملاً خصوصی نیز داشته باشد، به دلیل استفاده مشترک توسط اعضای خانوارها، ماهیتی عمومی از خود نشان می‏دهد.
لازم به ذکر است که در نمونه مورد مطالعه، خانواری با بیش از یک عضو که دارای مقدار تابع مقیاس برابر با بعد خانوار وجود نداشت تا در آن خانوار کالاها و خدمات مورد استفاده، ماهیتی کاملاً عمومی (عمومی خالص) از خود به نمایش بگذارد.
با توجه به مجموعه موارد فوق می‏توان استنباط نمود که کالاها و خدمات مورد استفاده در خانوارهای روستایی ایران، در یک دید و نگاه کلی، بر اساس متوسط مقدار تابع مقیاس (۲۷/۰)، رفتاری مشابه کالاها و خدمات عمومی از خود به نمایش می‏گذارند. بر این اساس، به طور کلی در خانوارهای نمونه مورد مطالعه پدیده صرفه اقتصادی حاصل از مقیاس وجود دارد. پس بین کشش مقیاس و عمومی بودن کالاها رابطه‏ی مستقیم وجود دارد به عبارتی هرچه یک کالا عمومی‏تر باشد، کشش مقیاس آن کوچک‌تر بوده که نشانه‏ی بهره‏مندی از صرفه‏های حاصل از مقیاس در مصرف می‏باشد. بنابراین فرضیه چهارم تحقیق که مبنی بر وجود رابطه‏ی بین عمومی بودن کالاها با کشش مقیاس آن‏ها است، مورد تأیید می‏باشد.

مطلب مشابه :  کارایی اقتصادی، کارایی تخصیصی

جدول ۴-۴: وضعیت کالاها و خدمات مورد استفاده در سطح خانوارهای روستایی بر اساس سطح تابع مقیاس
سطح تابع مقیاس
بعد خانوار
میانگین بعد خانوارها
متوسط مقدار تابع مقیاس
وضعیت کلی
کالاها و خدمات در خانوارها
تعداد خانوارها
درصد فراوانی خانوارها
برابر با یک
برابر یک
۱
۱
خصوصی خالص
۱۳۹۰
۰۴/۷

بزرگ‌تر از یک
۳۶/۴
۱
خصوصی خالص
۱۳۳۴
۷۶/۶
کوچک‌تر از بعد خانوار
بزرگ‌تر از یک
۲۲/۴
۱۶/۰
عمومی
۱۷۰۱۶
۲۰/۸۶
کل خانوارها
۴
۲۷/۰
عمومی۱۹۷۳۹
۱۰۰
مأخذ: یافته‏‏های تحقیق

۴-۲-۱- مقیاس معادل OECD

این مقیاس ارزش مقداری واحد را برای سرپرست خانوار، ارزش مقداری ۷/۰ را برای هر فرد بزرگسال اضافه شده به خانوار و ارزش عددی ۵/۰ را برای هر خردسال در خانوار در نظر می‏گیرد (اتکینسون وهمکاران، ۱۹۹۵). بر این اساس بعد خانوار در هر یک از چارک‏ها معادل سازی و نتایج جدول ۱-۴-۴ حاصل شد. نتایج این جدول نشان داد میانگین بعد خانوار در چارک اول درآمدی (طبقه ثروتمند) و چارک چهارم درآمدی (طبقه فقیر) با در نظر گرفتن این مقیاس به ترتیب برابر با ۲/۲ و ۷/۳ به دست آمد. بنابراین ثروتمندان کم جمعیت تر از فقرا بوده و همچنین دارای سهم غذایی و سهم مسکن کمتری نسبت به فقرا می‏باشند (۴۹/۰ در مقابل ۴۵/۰). این نتایج همسو با قانون انگل (۱۸۹۵) می‏باشد که طبق این قانون سهم غذایی خانوار با افزایش درآمد خانوار کاهش می‏یابد. به بیان دیگر ثروتمندان مقدار کمتری از بودجه خود را به غذا اختصاص می‏دهند. چنین روندی برای مسکن نیز قابل مشاهده است به این معنا که با افزایش سطح درآمد، سهم اختصاص یافته به مسکن از کل مخارج خانوار کاهش می‏یابد. نتایج نشان داد که ثروتمندان نسبت به فقرا به میزان ۱/۰ واحد کمتر بودجه خود را به مسکن اختصاص می‏دهند (۲۱/۰ در مقابل ۳۱/۰). در حالی که اختلاف بین خانوارهای ثروتمند و فقر (مقایسه چارک اول و چهارم) در تخصیص بودجه به گروه مواد غذایی تنها برابر با ۰۳/۰ می‏باشد (۴۶/۰ در مقابل ۴۹/۰). همچنین نتایج نشان داد بین درآمد خانوار و مصرف سرانه مواد غذایی رابطه‏ی مستقیمی وجود داشته، به طوریکه با کاهش درآمد و حرکت از چارک اول به چارک چهارم درآمدی، مصرف سرانه‏ی مواد غذایی کاهش می‏یابد. به عبارت دیگر میزان مصرف سرانه‏ی مواد غذایی در خانوارهای ثروتمند تقریبا ۵ برابر خانوارهای فقیر می‏باشد.

جدول ۴-۴-۱- بعد خانوار و سهم مواد غذایی و مسکن از مخارج خانوار در چارک‏های مختلف درآمدی با در نظر گرفتن شرایط OECD برای بعد خانوار
چارک درآمدی
بعد خانوار
میانگین مصرف سرانه مواد غذایی
میانگین سهم غذایی خانوار
میانگین سهم مسکن خانوار

حداقل
میانگین
حداکثر

چارک اول
۱
۲/۲
۴/۷
۶/۹
۴۶/۰
۲۱/۰
چارک دوم
۱
۸/۲
۹/۷
۷/۴
۴۸/۰
۲۳/۰
چارک سوم
۱
۳/۳
۶/۸
۲/۳
۴۹/۰
۲۵/۰
چارک چهارم
۱
۷/۳
۷/۱۱
۸/۱
۴۹/۰
۳۱/۰
مأخذ: یافته‏های تحقیق
۴-۳- تعیین درجه صرفه اقتصادی حاصل از مقیاس در کالا و خدمات سبد مصرفی خانوارها در کل نمونه مورد مطالعه
جدول (۴-۵) نتایج حاصل از برآورد مدل تعیین درجه صرفه اقتصادی حاصل از مقیاس در کالاها و خدمات سبد مصرفی خانوارهای نمونه مورد مطالعه را نشان میدهد. بر اساس اطلاعات این جدول، از بین متغیرهای معنیدار شده در معادلات سیستم، مخارج سرانه خانوار دارای تأثیر منفی هم بر سهم مواد غذایی و هم بر سهم مسکن در بودجه مصرفی خانوارهاست. با عنایت به این موضوع، با افزایش مخارج سرانه خانوار سهم سرانه مواد غذایی و مسکن از کل بودجه

دیدگاهتان را بنویسید