پایان نامه ارشد با موضوع بازاریابی، محصولات کشاورزی، حمل و نقل، مواد غذایی

ضایعات قبل از برداشت محصولات کشاورزی، می‌توان به تناوب یا گردش زراعی، شخم و از بین بردن بقایای محصول و گیاهان خودرو، تاریخ کاشت مناسب، انتخاب بذر و نهال سالم و استفاده از گونه‌ها و ارقام مقاوم در برابر آسیب حشرات و بیماری‌ها، ضدعفونی کردن خاک و استفاده از مقادیر مناسب کود اشاره کرد (زمردی، ۱۳۷۰).
اجرای عملیات زراعی به موقع از جمله رعایت زمان مناسب برداشت محصول و مراقبتهای لازم در زمان برداشت، حمل و نقل و جابجایی نقش مؤثری در جلوگیری از ایجاد ضایعات و کاهش کیفیت محصول دارد. با کاهش مصرف سم و کودهای شیمیایی و تلاش جهت بهینه سازی مصرف آنها می‌توان از اثرات نامطلوب آنها جلوگیری کرد. در صورتی که با مصرف بیش از حد کود و سم‌های شیمیایی زیانهای فراوانی وارد شده است که افزون بر تخریب محیط زیست مانند آبهای زیرزمینی و خاک و هدردادن منابع طبیعی سلامت انسان را نیز به خطر می‌اندازد برای مثال نیترات، اگر چه نقش یک کود شیمیایی مهم را به عهده دارد اما وجود بیش از ۱۰ میلی‌گرم در لیتر ازت نیترات در آب و در وزن خشک محصولات کشاورزی موجب بروز انواع سرطان در بزرگسالان و بیماری و مسمومیت تا حد مرگ در دامها می‌شود (ملکوتی، ۱۳۷۷). در آزمونی با بررسی اثر ارتفاع برگچینی بر میزان ضایعات چای دیده شد که اختلاف بین سطوح ارتفاع برداشت و اختلاف بین زمان های برداشت بر ضایعات چای معنی دار بوده و میزان آن در پاییز بیشتر است (صلواتیان، ۱۳۸۷).

۲-۷-۲- نگهداری در انبار
   بیشتر فرآورده‌های کشاورزی فصلی هستند و پس از برداشت باید در انبارها و سیلوها نگهداری شوند. افزون برآن کشاورزان برای تامین نیاز خود به انبار کردن محصولات کشاورزی نیاز دارند ضمن این که انبار کردن محصولات کشاورزی جهت برقراری تعادل در عرضه و تقاضا امری ضروری است از طرفی با همه اقدامها و فعالیتهایی که در کشورهای گوناگون برای توسعه اقتصادی و افزایش رشد کشاورزی به عمل می‌آید مقدار زیادی از محصولات به علت نبود شرایط مناسب نگهداری از بین می‌روند و از این راه زیانهای فراوانی به تولیدات کشاورزی وارد می‌شود (زمردی، ۱۳۷۰).
آلودگی ممکن است قبل از برداشت محصول به وسیله محصولات آلوده از مزرعه به انبار منتقل شود و یا درون انبار ایجاد گردد. این زیانها به دلیل تغییرهای شیمیایی، فعالیت ریززنده‌ها، تکثیر و رشد حشره‌ها و کنه‌ها، حمله موشها، روشهای نادرست نگهداری و شرایط نامناسب از نظر دما و رطوبت نسبی به وجود آید که در نتیجه محصول از نظر کمی و کیفی آسیب می‌بیند، آسیبهای کمی موجب کاهش وزن محصولات کشاورزی می‌شود و آسیبهای کیفی ارزش غذایی و تجاری محصولات را کاهش می‌دهد. نمودارهای ۱تا ۴ نشان می‌دهد که مقادیر قابل توجهی گندم، سیب‌زمینی، زردآلو و سیر در طول مدت نگهداری در انبار از بین می‌رود (سهرابی و همکاران، ۱۳۸۱)، بیشتر این خسارتها ناشی از ریززنده‌ها یعنی کپکها و باکتریها است. برخی از قارچها در محصولات آلوده مایکوتوکسین تولید می‌کنند که تغذیه از چنین محصولات آلوده‌ای برای انسان و دام مناسب نمی‌بــاشد (زمردی، ۱۳۷۰).

۲-۷-۳- فرآوری
     یکی از علتهای مهم وجود ضایعات و یا افت کیفیت در محصولات کشاورزی عدم توسعه فعالیتهای صنعتی و تبدیلی است. به کمک فرآوری می‌توان موجب کاهش حجم و وزن مواد اولیه شد و آنها را به اشکالی که از نظر عملی و اقتصادی قابل حمل‌تر و قابل مبادله‌تر باشد تبدیل نمود (مردوخی و نصیرپور، ۱۳۷۳). برای حفظ خواص فیزیکی و کیفیت مواد اولیه صنایع تبدیلی باید دقتها و مراقبتهای ویژه‌ای در جریان حمل و نقل، تخلیه و نگهداری آنها به عمل آید و سرعت خاصی به کار گرفته شود که در دیگر صنایع تا این حد مطرح نبوده و ضرورتی ندارد تا مقدار ضایعات تا حد امکان کاهش یابد (ممتاز، ۱۳۸۱). صنایع تبدیلی کشاورزی با فرآوری مواد دارای منشأ گیاهی و حیوانی از طریق تغییرات فیزیکی، شیمیایی، نگهداری، بسته‌بندی و توزیع به تبدیل و نگهداری آنها می‌پردازد. ایجاد و گسترش آن می‌تواند قسمت قابل توجهی از ضایعات میوه و تره‌بار را بازیابی و یا از استمرار تولید آنها جلوگیری نماید. در واقع نگهداری مناسب و فرآوری پس از برداشت افزون بر رعایت مراقبتهای قبل از برداشت بروز فساد به وسیله عوامل خارجی یا داخلی را به تعویق انداخته یا ممانعت به عمل می‌آورد که در نتیجه آن مواد غذایی می‌تواند برای مدت طولانی‌تری قابل مصرف باقی بماند. در حال حاضر تنها ۶۷ هزار تن از مواد غذایی تولید شده به صورت بسته‌بندی به بازار عرضه می‌شود.
۲-۸- آثارضایعات محصولات کشاورزی برجنبههای مختلف اقتصادی
ضایعات از چند جنبه بر اقتصاد ضربه وارد می کند:
۱- میزان تولید را کاهش می دهد
۲- نیاز به واردات را افزایش می دهد
۳- نهاده های لازم برای تولید (که به سختی تهیه می شوند) را هدر می دهد

مطلب مشابه :  پایان نامه با واژه های کلیدیاستان تهران، کوتاه مدت، باشگاه ورزشی، وسایل آموزشی

۲-۹- روشهای اقتصادی جلوگیری از ضایعات
۱- برنامه کنارگذاری کشت محصول (set Aside)
۲- سیاستهای کاهش هزینه مبادله (Transaction Cost)
۳- کاهش سوبسید بعضی از محصولات غذایی
۴- بکارگیری قیمت تضمینی
۵- افزایش کیفیت بسته بندی
۶- کاهش ضایعات از طریق بازاریابی مناسب
ضایعات در محصولات فاسدشدنی در هر جایی از مزرعه تا مصرف کننده نهایی رخ داده و بستگی به درجه فاسد شوندگی محصول دارد (سهرابی و همکاران، ۱۳۸۱). چون زنجیر یا سیستم بازاریابی به عملیات ویژه حمل و نقل، ترابری و فعالیتهای تجاری اطلاق می شود و همبستگی نزدیکی بین نوع و حجم ضایعات ایجاد شده برای یک محصول خاص و سیستمی که این محصول در آن به پیش می رود وجود دارد. لازم است در مورد بازاریابی به دو موضوع بدلیل اهمیت آنها بطور مجزا اشاره شود

الف- کارآیی سیستم بازاریابی
استقرار یک سیستم یا زیرسیستم بازاریابی برای معرفی و کاربرد معیارهایی که کاهش دهنده ضایعات تا یک حد مطلوب هستند بسیار مفید است. وقتی یک زیرسیستم بازاریابی نوظهور که در آن یک اقتصاد پیشرفته که دارای اضافه تولید است جایگزین اقتصاد معیشتی یا نیمه معیشتی می شود و سیستم بازاریابی برای جمع آوری، انتقال و توزیع حجم محصول اضافه، سازگار نشده است. این سیستم بازاریابی، از کارآیی لازم برخوردار نخواهد بود. اما هنگامی که شاخص خوبی برای معرفی و کاربرد یک معیار ویژه برای کاهش ضایعات وجود دارد، کاهش اندازه و میزان ضایعات در یک سیستم رخ می دهد که البته به آمادگی و توانایی سیستم در انتقال این پیشرفت و بهبود به قسمتهای مختلف زنجیره بازاریابی بستگی دارد (مردوخی و نصیرپور، ۱۳۷۳).
به نظر می رسد اکثر معیارهایی که روی حمل و نقل مطمئن، شرایط بهتر وانتقال سریعتر و انبارداری مناسب، متمرکز شده اند، تنها هنگامی کاربرد مؤثر دارند که ساختار سیستم بازاریابی بهبود یافته باشد.

ب- رابطه میزان ضایعات و نقص در سیستم بازاریابی
میزان بالای ضایعات به دلیل تجارب ناقص مدیریتی در تصدی و سیاست انبارهای سردخانه دار، نداشتن اطلاعات تکنیکی در توزیع امکانات و تکنیکهای حمل و نقل، فقدان یک برنامه فروش برای مجموعه برنامه های خرید و عموماً سیاستهای غیرواقعی قیمت گذاری، رخ می دهد. فعالیتهای چاره ساز زیادی برای رفع این مشکل وجود دارد و ممکن است نیاز به توجه و اولویت بندی بهتر در هر برنامه ریزی عملی برای کاهش ضایعات داشته باشد (سهرابی و همکاران، ۱۳۸۱).

مطلب مشابه :  پایان نامه با واژگان کلیدیواجب الوجود، اثبات واجب، برهان صدیقین

۲-۱۰- استراتژی کاهش ضایعات پس از برداشت محصولات کشاورزی
اولین قدم برای تعیین استراتژی مناسب برای کاهش ضایعات پس از برداشت محصولات کشاورزی، تجزیه و تحلیل سیستماتیک هر محصول تولیدی و سیستم جابهجایی است (بل و همکاران، ۱۶۱۹۹۹؛ لاگرا، ۲۰۰۰)۱۷. اگرچه بررسی منفعت به هزینه برای تشخیص برگشت سرمایه در فنآوری پس از برداشت، ضروری است، انتخاب فنآوری مناسب برای هر اندازه از تشکیلات پس از برداشت، اهمیت دارد( پرسون، ۲۰۰۶)۱۸. برای جابهجایی محصول و کاهش ضایعات، شرکتهای بازاریابی و شرکای آنها مستلزم فراهم کردن تسهیلات برای جمعآوری، تهیه و حمل محصول به بازار از طریق فعالیتهای بازاریابی هماهنگشده و توزیع سود مساوی به اعضاء هستند.برای کشورهای در حال توسعه، نیاز به ساختار هماهنگکنندهای که باعث ارتقای رشد و رفاه شده و موارد زیر را تأمین کند، پیشنهاد شده است:
– تهیه اطلاعات کافی از بازار و ارائه آن به تمامی شرکای تجاری
– مشخص کردن زمینههای سرمایهگذاری در تحقیقات پس از برداشت
– شرکت در موافقتنامههای بین المللی برای ارتقای تجارت و امنیت غذایی
بنابراین به نظر می رسد که پیشسرمادهی در خلأ، بهبود روشهای بسته بندی، بسته بندی جداگانه اقلام برای افزایش ماندگاری و روشهای انبارداری و سردخانهای و تحقیق برای تعیین مقدار رسیدگی محصولات و آموزش عاملین بازار در جلوگیری از ضایعات مؤثر است (شادان و مهینخواه، ۱۳۸۳).

۲-۱۱- عوامل موثر بر ضایعات بادام زمینی در گیلان
بادام زمینی از جمله گیاهان عمده گیلان می باشد که در فرایند تولید (کاشت، داشت، برداشت) و پس از تولید ( مراحل فرآوری) دارای ضایعات است که عبارتند از:

۲-۱۱-۱- ضایعات ناشی از تنش ماندابی
بارندگی فراوان در ماه های فروردین و اردیبهشت، در تاریخ و زمان کاشت بادام زمینی (فرودین ماه و اردیبهشت ماه) منجر به پوسیدگی بذرها و عدم رسیدن به سطح سبز یکنواخت می گردد. آب ماندگی و زیادی آب در زمین هایی که در ارتفاع کمتر از سطح رودخانه ها واقع شده اند منجر به آب ماندگی پای بوته و پوستیدگی غلاف ها منجر می گردد. ماندابی پای بوته همچنین باعث افزایش شدت بیماری ها می شود. غوطه ور شدن گیاه درآب به مدت چند روز ممکن است تا ۹۰ درصد موجب افت محصول گردد (پاکدل و همکاران، ۱۳۹۱).

۲-۱۱-۲- ضایعات ناشی از آفات
بادام زمینی گیاهی بسیار کم توقع است که در خاک هایی با پایین ترین درصد ماده آلی به خوبی رشد کرده و عملکرد قابل قبولی خواهد داشت. اما یکی از معضلات عمده کشاورزان بادام کار، آفت لارو آگروتیس است.
لارو آگروتیس دارای سه چرخه زندگی در طول دوره رشد بادام زمینی است و درست در زمانی که بادام زمینی به مرحله تشکیل غلاف می رسد این لاروها به سنین لاروی بالا رسیده و ریشه ی گیاه را از ناحیه طوقه قطع می کنند و می جوند و ارتباط گیاه با ریشه کاملا قطع شده و گیاه به طور کامل نابود می شود. معمولا زمانی که لارو آگروتیس در یک مزرعه ظاهر می شود به سرعت اپیدمی پیدا می کند و خسارت سنگینی به مزارع وارد می کند که به سختی قابل کنترل خواهد بود (خواجه پور، ۱۳۸۳).

۲-۱۱-۳- ضایعات ناشی از مصرف نابجای عناصر غذایی
 برخی کشاورزان به اشتباه برای رسیدن به عملکرد بالا به مصرف بی رویه کود نیتروژن از منبع اوره در کشت بادام زمینی روی می آورند در حالی که گیاه بادام زمینی از جمله گیاهان تثبیت کننده ازت است

دیدگاهتان را بنویسید