پایان نامه با واژه های کلیدی مشاهده مشارکتی، استان تهران، پژوهش کیفی، تحلیل محتوا

کردن مفاهیم در جستجوی کشف معنای آن است . نتایج پژوهش کیفی الزاما تعمیم پذیر نیست ( ۸۱ ) . داده های این نوع تحقیق از طریق مشاهده ، مصاحبه یا تعامل های شفاهی گرد آوری شده و متمرکز برمعانی و تفسیرهای مشارکت کنندگان در آن است . در این نوع تحقیق اطلاعات با ارجاع به عقاید ، ارزش ها و رفتارها در بستر اجتماعی دست نخورده به دست می آید ( ۸۲ ) . برخلاف تحقیقات کمی که به دنبال یافتن علل و روابط مورد ادعای تئوری ها هستند ، در تحقیقات کیفی به دنبال این موضوع هستیم که اعضای جامعه مورد نظر ، چگونه کنش خود را درک می کنند . پژوهش کیفی به دنبال درک عمیق معانی و مفاهیم است و هدف این روش توصیف بیان تجربیات و تفسیر پدیده ها است به همان صورتی که واقعا وجود دارند (۸۳) . بنابراین در روش شناسی کیفی ، محقق وارد دنیای نمادین افراد می شود و با فهم و درک نظام معانی و تفسیرهای آن ها از کنش هایی که انجام داده اند ، پدیده مورد نظر را درک می نماید ( ۸۴ ) . معمولا تمام مفاهیم مورد بررسی در مطالعات کیفی در زمینه طبیعی خود مطالعه می شوند و پژوهشگران در مطالعات کیفی هیچ آزمایشی انجام نمی دهند . بلکه صرفا به مشاهده و توصیف رخدادهای واقعی می پردازند . پژوهش کیفی اغلب استقرایی و اکتشافی است و در محیط واقعی و بر اساس داده های واقعی انجام می گیرد . مطالعات کیفی ماهیتی غیر خطی ، دورانی و پویا دارند . استخراج معنای تعامل های اجتماعی از وظایف اصلی پژوهش کیفی است (۸۵) . این روش تنوع دیدگاه ها ( دیدگاه مددجویان و کارکنان ) به موضوع را نشان می دهد و کار خود را از معنی ذهنی و اجتماعی پدیده مورد بررسی آغاز می کند . محققانی که با روش کیفی کار می کنند ، افکار و اعمال شرکت کنندگان در تحقیق را مطالعه می کنند ( ۸۶ ) . در تحقیقات کیفی ، روش کیفی مناسب و تکنیک های جمع آوری داده ها برای هر پژوهش اجتماعی با توجه به هدف و پرسش اساسی تحقیق انتخاب می شود . مارشال۵۹ و روزمن۶۰ ارتباط میان هدف مطالعه و سوال اساسی تحقیق با روش تحقیق و تکنیک های جمع آوری داده ها را خاطر نشان کرده اند ( ۸۴) . روش های تحقیق کیفی متعدد بوده و بسته به پدیده مورد تحقیق و سوال های مربوطه روش های متفاوتی برای مطالعه کیفی به کار می رود ( ۸۷ ) . رویکردی که در این مطالعه به کارگرفته شده ، از نوع تحلیل محتوایی کیفی۶۱ است. علت انتخاب آن ، انعطاف پذیری بالای این رویکرد در طراحی ساختار پژوهش است ( ۸۸ ) . تحلیل محتوایی یک نوع روش تحقیق است که اطلاعات معتبر و تکرار شونده را از بافتار متن استخراج می کند و هدفش این است که دانش و بینشی جدید وآشکار ساختن واقعیات را برای اهداف مورد نظر تحقیق ارایه دهد . اطلاعات متنی در تحلیل محتوای کیفی می تواند کلامی ، تایپی ، متن های الکترونیکی ، راهنمای پرسش گری با سوال های باز پاسخ ، مصاحبه ها ، گروه های متمرکز ، مشاهدات ، مقالات و کتب باشد ( ۸۷ ) . در تحلیل محتوایی کیفی می توان متن را به تعداد زیادی از طبقات تقسیم و طبقه بندی کرد که می توانند هر سطحی از ارتباط ظاهری تا ارتباطات پنهانی مطالب را در متن نشان دهد . هدف تحلیل محتوایی کیفی ” فراهم آوردن دانش و درکی از پدیده در حال مطالعه است ” (۸۹) . با استفاده از این شیوه می توان به توصیفی خلاصه و در عین حال جامع از پدیده مورد نظر دست یابیم و درنهایت یک مدل ، یا سیستم مفهومی و یا طبقه بندی ها و یا نمودارهای مفهومی را تحت عنوان گزارش ارایه دهیم ( ۹۰) .
۳ – ۲ ) جامعه مورد بررسی :
در تحقیق حاضر تنها کانون اصلاح و تربیت استان تهران ( در هر استان تنها یک کانون اصلاح و تربیت وجود دارد ) جهت انجام پژوهش مد نظر قرار گرفت که اطفال و نوجوانان کمتر از ۲۳سال تمام ، اعم از دختر و پسر در آن اسکان داده شده اند و به سه گروه دختران ، گروه ویژه ( پسران کمتر از ۱۵ سال ) و گروه سایر ( پسران ۱۵ تا ۲۳ سال ) طبقه بندی شده اند ( ۶۰ ) .
جامعه مورد پژوهش در این مطالعه کلیه مددجویان مستقر و کارکنان حرفه ای در کانون اصلاح و تربیت استان تهران می باشد .
۳ – ۳ ) محیط پژوهش :
محیط مورد مطالعه در تحقیقات کیفی شرایط طبیعی یا در اصطلاح عرصه است . پژوهشگران کیفی به منظور جمع آوری داده های حقیقی مستقیما به شرایط مورد علاقه خود می روند و هنگام وقوع پدیده مورد مطالعه ، سعی می کنند داده های مورد نظر خود را با روش های گوناگون گرد آوری کنند ( ۹۱) . به نظر اندیشمندان روان شناسی اجتماعی ، رفتار انسان بیشتر تحت تاثیر محیط و موقعیتی است که شخص در آن قرار می گیرد ( ۹۲ ) . پژوهش حاضر در کانون اصلاح و تربیت استان تهران انجام گرفت .
۳ – ۴ ) معیارهای انتخاب افراد مورد مطالعه :
۱ ) مددجویان دختر و پسر مقیم کانون اصلاح و تربیت استان تهران با حداقل سه ماه مدت اقامت .
۲ ) کارکنان حرفه ای کانون اصلاح و تربیت استان تهران ( مراقب ، مددکار ، روان شناس ، مربی ) که در ارتباط با مددجویان فعالیت می کنند ، با حداقل یک سال سابقه خدمت در کانون اصلاح و تربیت استان تهران .
۳ ) فقدان بیماری ( جسمانی و روانی ) شرکت کنندگان در زمان انجام پژوهش .
۴ ) ابراز رضایت مددجویان و کارکنان از شرکت در پژوهش .
۳ – ۵ ) معیارهای خروج از مطالعه :
۱ : عدم تمایل به شرکت در ادامه پژوهش .
۳ – ۶ ) نمونه و روش نمونه گیری :
در مطالعات کیفی ، شرکت کنندگان به علت ویژگی های آن ها نسبت به پدیده مورد مطالعه ، انتخاب می شوند (۹۱ ). در این پژوهش از نمونه گیری تصادفی استفاده نگردید ، زیرا نمونه بایستی دارای ویژگی های معین مربوط به پژوهش باشد . به همین دلیل ، روش نمونه گیری به شیوه ی هدفمند۶۲ و با حداکثر تنوع۶۳ ، برای انتخاب مشارکت کنندگان به کار رفت . قدرت نمونه گیری مبتنی بر هدف ، در انتخاب افراد غنی از اطلاعات ، به منظور مطالعه عمیق آن ها نهفته است ( ۹۳ ) . بدین معنی که برای مطالعه آن دسته از افرادی انتخاب شدند که غنی از اطلاعات باشند و بتوان از طریق آن ها اطلاعات فراوانی درباره موضوع اساسی مربوط به مساله مورد پژوهش به دست آورد ؛ و همچنین افرادی انتخاب شدند که دارای دیدگاه های متفاوتی درباره موضوع پژوهش باشند و نیز زمینه و سوابق مختلفی داشته باشند ( ۹۳ ) . در این پژوهش شرکت کنندگان (مددجویان) بر اساس سه شاخص جنس ( دختر و پسر ) ، سن ( زیر ۱۵ سال و ۱۵ سال به بالا ) ، مدت اقامت ( اقامت کوتاه مدت : بین ۳ تا کمتر از ۶ ماه استقرار در کانون و اقامت بلند مدت : بالای ۶ ماه استقرار در کانون ) انتخاب شدند . همچنین برای رعایت حداکثر تنوع ، شرکت کنندگان فوق ذکر از میان تمام جرایم ( قتل ، روابط نامشروع ، زورگیری ، سرقت ، فروشنده مواد مخدر ، نزاع و درگیری ) با وضعیت اقتصادی – اجتماعی متفاوت ( افراد دارای خانواده و افراد بی خانمان ) و از هر دو گروه مددجویان تک سابقه و مددجویان دارای چند سو سابقه ، با میزان تحصیلات متفاوت ( بی سواد ، تحصیلات ابتدایی ، راهنمایی و دبیرستان ) دعوت به عمل آمد و در صورت ارایه ی رضایت کتبی ، وارد پژوهش شدند . در این پژوهش نمونه ها از پیش تعیین نشدند و حجم نمونه از فرمول خاصی پیروی نکرد ، بلکه به صورت تدریجی در فرآیند گردآوری و تحلیل داده ها وارد پژوهش شدند . گردآوری داده ها تا زمانی ادامه یافت که مفاهیم اساسی مطالعه به حد اشباع رسید ، در حقیقت در پژوهش کیفی اشباع داده ها تعیین کننده حجم نمونه است و نمونه گیری تا زمانی ادامه یافت که افراد مورد مطالعه دیگر مواردی به داده ها اضافه نکردند و آنچه که مطرح شد در تضاد با مفاهیم گردآوری شده نبود ( ۹۴ ) . در این روش به افراد نمونه ، مورد پژوهش اطلاق نمی گردد ، بلکه آن ها را شرکت کننده یا مطلع می نامند ( ۹۵ ) .
۳ -۷ ) ابزار جمع آوری داده ها :
از آنجایی که پژوهش حاضر در حیطه مطالعات کیفی است می توان به منظور گردآوری حداکثر داده ها از چندین روش جمع آوری داده استفاده کرد . همچنین پس از گرد آوری داده ها ، جهت اطمینان از صحت مطالب ، از شرکت کنندگان پرسیده می شد که آیا منظورشان همین مطالب بوده است یا خیر . در این پژوهش از ۴ روش مشاهده مشارکتی۶۴ ، برگزاری جلسات بحث متمرکز گروهی۶۵، مصاحبه عمیق۶۶ ، همچنین برای ثبت داده ها از ابزار یادداشت برداری در عرصه۶۷ استفاده شد.
۳ – ۷ – ۱ ) مشاهده مشارکتی :
مشاهده کیفی ، مشاهده مشارکتی ، ( توام با مشارکت ) است و آن عبارت است از مشاهده مستقیم در یک دوره زمانی نسبتا طولانی ، همراه با مشارکت در موضوع مطالعه . ارزش این روش به دقت و صحت مشاهدات بستگی دارد . مشاهده مشارکتی را نوعی ترین مطالعه کیفی دانسته اند . باید اضافه کرد مشاهده مشارکتی مختصاتی دارد : این مشاهده تجربه ای طولانی ( از چند ماه تا چند سال ) ، مستقیم و دست اول شخص محقق ( نه پرسشگر و نه با ابزار هایی مانند ذره بین و پرسش نامه ) در محیط طبیعی ( نه در آزمایشگاه ) است که محقق ضمن مداخله در محیط و تعامل طولانی مدت و همانندسازی با شرکت کنندگان ( نه از بیرون و بی طرفانه ) به قصد فهم انگیزه ها و معانی اعمال آن ها و نیز برای دیدن جهان از چشم آن ها انجام می دهد . در مشاهده مشارکتی ( پژوهش های کیفی ) نگران آن نیستیم که جانبداری محقق ، داده ها را آلوده کند ، بلکه برعکس ، این فرآیند تفسیر همان چیزی است که خواست پژوهشگر است . مطالعه کننده بایستی چون بیگانه ای کم کم به فضای ذهنی مطالعه شونده وارد شده تلاقی فرهنگی میان او و آن ها صورت گیرد و تازگی جهان آن ها را بچشد تا تحقیق کیفی پر ثمر و پر یافته ای انجام پذیرد ( ۹۵ ) . با استفاده از این تکنیک ، پژوهشگر به گروه مددجویان کانون پیوست و مدت زمانی در دنیای اجتماعی آن ها قرار گرفت و با ثبت و ضبط نمودن تعامل مستمر آن ها و ارتباط مستقیم با دنیای واقعیشان ، رفتار آن ها را به عنوان یک پدیده پویا مورد مطالعه قرار داد. مشارکت در دنیای نمادین مددجویان کانون و ثبت کنش های آن ها که به طور طبیعی رخ داد و بر غنای پژوهش افزود . ابزار اصلی گردآوری داده ها در بخش نگهداری دختران با استفاده از این روش بود که با هدف شناخت نوع تعاملات میان افراد به این صورت که محقق عضوی از گروه های دوستی مددجویان شد و همراه با شرکت کنندگان در انجام فعالیت های مختلف در کانون همکاری داشت و همزمان به مشاهده تعاملات میان افراد می پرداخت و این مشاهدات در فواصل زمانی صبح تا ظهر صورت گرفت . توضیحات مبسوط در قسمت روش اجرای پژوهش داده شده است .
۳ – ۷- ۲ ) یادداشت در عرصه :
یادداشت های عرصه ، نوشته های اتنوگرافیکی۶۸ هستند . که عموما برای مستند سازی مشاهدات به کار می روند . این یادداشت ها به عنوان بخشی از تحلیل داده ها نیز استفاده می شوند . پژوهشگر در

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه درباره تحقیق با موضوعشهرستان کاشمر، پوشش اراضی، تقسیمات کشوری، طبقه بندی

دیدگاهتان را بنویسید