پایان نامه با واژگان کلیدی فلسفه مشاء، کلام اشعری، خواجه نصیر، نصیر الدین طوسی

۱-۴ تغییر علم با تغییر معلوم ۱۵۱
مسأله پنجم : علم عنایی ۱۵۲
بخش سوم : کیفیت دخول شر در قضای الهی ۱۵۲
۱-۵- درجات و مراتب نفوس ۱۵۳
۲-۵- عدم جواز رها کردن خیر بسیار به دارا بودن اندکی شر ۱۵۴
۳-۵- قضا و قدر و مساله کیفر ۱۵۴
۴-۵- نظر فخر رازی در مورد قدر ۱۵۵
فصل چهارم: عرفان
نمط هشتم: بهجت و سعادت
مسأله اول: لذتهای باطنی قویتر و شریفتر از لذتهای حسی و ظاهری هستند ۱۵۸
مسأله دوم: تعریف لذت و رنج ۱۵۹
۱-۲. نسبی بودن خیر و شر ۱۵۹
۲-۲. اشکال به تعریف لذت و پاسخ به آن ۱۶۰
۳-۲. تعریف لذت به گونه ای که نقضی بر آن وارد نشود ۱۶۰
مسأله سوم : اثبات لذت عقلیه و اشرف بودن لذت عقلیه از لذت حسیه ۱۶۱
۱-۳. اشکال به حصول لذت عقلیه و پاسخ از آن ۱۶۲
۲-۳. بیان نظریه فخر رازی بر مغایرت لذت و ادراک ۱۶۳
مسأله چهارم : نفس بعد از مرگ از ملکات نفسانی رنج می برد ۱۶۳
مسأله پنجم : مراتب ارواح ۱۶۴
۱-۵- نظریه فخر رازی درباره تکامل برزخی اشقیاء ۱۶۵
۲-۵- مراتب ارواح طبق عقل عملی ۱۶۶
مسأله ششم: کیفیت ابتهاج و لذت موجودات مجرد ۱۶۶
نمط نهم: مقامات عارفان
نظر فخر رازی در مورد این نمط………………………………………………………………………………………۱۶۹
مسأله اول : تعریف زاهد، عابد و عارف ۱۶۹
مسأله دوم : هدف عارف و غیر عارف از زهد و عبادت ۱۶۹
۱-۲- هدف عارف تنها حق تعالی است ۱۷۰
۲-۲- مشمول رحمت بودن طالب بهشت (عابد و زاهد) ۱۷۰
مسأله سوم : منازل و مراحل سلوک عارفان ۱۷۱
۱-۳- مرحله اول : اراده ۱۷۱
۲-۳- مرحله دوم : ریاضت ۱۷۱
۳-۳- مرحله سوم : وقت ۱۷۲
۴-۳- مرحله چهارم: توغّل ۱۷۳
۵-۳- مرحله پنجم: استیفاز ۱۷۳
۶-۳- مرحله ششم: انقلاب ۱۷۳
۷-۳- مرحله هفتم: تغلغل ۱۷۳
۸-۳- مرحله هشتم: مشیّت ۱۷۴
۹-۳- مرحله نهم: تعریج ۱۷۴
۱۰-۳- مرحله دهم: تردد ۱۷۴
۱۱-۳- مرحله یازدهم: وصول ۱۷۴
مسأله چهارم : بیان درجات تزکیه ۱۷۵
مسأله پنجم : هدف از تحصیل عرفان ۱۷۵
مسأله ششم : آستان حضرت حق، دست یافتنی نیست ۱۷۶
نمط دهم: اسرار الآیات
مسأله اول: توانایی عارف بر ترک طولانی مدت غذا خوردن ۱۷۸
مسأله دوم: توانایی عارف بر انجام کارهای دشوار ۱۷۹
مسأله سوم: عارف از غیب خبر می دهد ۱۷۹
مسأله چهارم: سبب خواب دیدن (رویا) ۱۸۰
۱-۴ تفاوت مشاهده ها در خواب و بیداری ۱۸۱
۲-۴ مشاهده عوالم غیبی در بیداری ۱۸۲
۳-۴ اثری که از اتصال نفس به عقول مفارق حاصل میشود مختلف است ۱۸۴
مسأله پنجم: بعید نیست که عارف در طبایع و عناصر کارهای خارق العاده انجام دهد ۱۸۵
نتیجهگیری ۱۸۷
فهرست منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………. ۱۹۱
Abstract ۱۹۵
مقدمه
یکی از منابع مهم و با ارزش فلسفه مشاء، کتاب اشارات و تنبیهات شیخ الرئیس ابو علی سینا است. بسیاری از فلاسفه، بر این کتاب شرح نوشته و بسیاری دیگر، استفاده های علمی برده اند. یکی از شرح های این کتاب، شرح فخر رازی است. فخر رازی، یکی از متکلمین بزرگ اشعری است. وی با این‌که در فلسفه بسیار قلم فرسایی کرده، اما رابطه خوشی با فلسفه ندارد، از این رو در شرح خود بر اشارات و تنبیهات، ایرادها و اشکال های فراوانی به ابن سینا می کند. چنان‌که در کتاب اعتقادات فرق المسلمین و المشرکین می گوید: «خداوند به من توفیق داد کتاب هایی که در بردارنده ردّ فلاسفه است را بنویسم هم‌چون کتاب نهایه العقول و مباحث مشرقیه و شرح اشارات و تنبیهات۱». روی کرد فخر رازی در تمامی آثارش اعم از فلسفی، کلامی و تفسیری، یک روی‌کرد کلام اشعری است و نظرات کلامی وی در همه آثارش به روشنی نمایان است.
فخر رازی، به اهمیت کتاب اشارات و تنبیهات عنایت داشته است؛ از این رو در مورد این کتاب دو گونه کار کرده؛ اول آن که این کتاب را شرح نموده است که برخی اهل دقت، آن را «جرح» نامیده اند. دوم آن که این کتاب را تلخیص نموده و چکیده ای از آن ارائه کرده است. هر چند او در مقدمه خود بر کتاب لباب الاشارات و التنبیهات می گوید: من فقط چکیده اشارات و تنبیهات ابن سینا را ارائه می دهم و کاری به صحیح و فاسد آن ندارم، اما از آن روی که فخر رازی چنین روحیه ای ندارد در همه نمط های ده گانه بر کلام شیخ، ایراد گرفته و در بسیاری موارد، نظرات شخصی خویش را بیان نموده است. البته گفتی است که این اظهار نظرها، دوگونه است: در برخی موارد، با عبارت هایی هم چون «أنا اقول»، نظر خویش را بیان می دارد که در این موارد جداسازی نظر فخر رازی از نظر ابن سینا برای همه میسر است. اما در برخی موارد، فخر رازی نظر خویش را در قالب اشاره و تنبیه بیان می دارد؛ در این موارد جدا سازی نظر فخر رازی از نظر ابن سینا تنها بر خواننده زیرک و دارای شامه قوی فلسفی، امکان پذیر است. جداسازی نظرات فخر رازی از نظرات ابن سینا در این پایان نامه، انجام شده است.
با توجه به این که این کتاب، خلاصه و چکیده کتاب گران سنگ اشارات و تنبیهات ابن سینا است، می توان با مطالعه لباب الاشارات و التنبیهات، یک دوره فلسفه مشاء، از طبیعیات گرفته تا فلسفه و عرفان را با تکیه بر دیدگاه های فلسفی، کلامی فخر رازی مطالعه نمود. ولی با کمال تأسف، این کتاب در پرتو شرح های گوناگونی که بر اشارات و تنبیهات نوشته شده، به ویژه شرح فخر رازی و نیز با گذر زمان، مورد غفلت قرار گرفته است، در حالی که کتاب لباب الاشارات و التنبیهات، تنها اثری است که به طور خلاصه اما کامل، یک دوره فلسفه مشاء را در خود جای داده است. بنابراین این کتاب، به دلیل خلاصه بودن، روان بودن و جامع بودن؛ هم از اشارات و تنبیهات و هم از شرح های اشارات و تنبیهات، بهتر است.
شاید برای بسیاری، خواندن اشارات و تنبیهات آن هم، با شرح های مفصل و پر از اشکال و جواب که توسط فخر رازی، خواجه نصیر الدین طوسی و قطب الدین رازی نگاشته شده، میسر نباشد، اما لباب الاشارات و التنبیهات، با توجه به قلم روان فخر رازی و اختصار گویی او، می تواند قابل فهم و مطالعه برای دوست‌داران و طالبان فلسفه باشد.
از این رو بر خود لازم دیدم تا با ارائه ترجمه ای روان و شرحی گویا، به احیاء این کتاب ارزشمند همت گمارم، باشد که مورد پسند حق تعالی واقع گردد.
فصل اول
کلیات و گزارش
تبیین مسأله
مکتب فلسفی مشاء، توسط ارسطو پایه گذاری شد، اما در بقاء خویش، وام دار شیخ الرئیس ابوعلی سینا است. آثار شیخ، همگی گران قدر و پر ارج هستند، اما در میان همه این آثار، شیخ الرئیس عنایت ویژه ای به کتاب اشارات و تنبیهات دارد. چنان که هم در آغاز و هم در پایان کتاب، بر حفظ و صیانت از اسرار این کتاب، وصیت می کند.
در قرن ششم هجری، متکلمی زبر دست از تبار اشاعره، به اهمیت این کتاب پی می برد. او کسی نیست جز فخر الدین محمد رازی، ملقب به امام المشککین. وی ابتداء کتاب اشارات و تنبیهات را شرح می کند؛ شرحی سراسر پر از اشکال و ایراد بر مبانی و نظرات ابن سینا و دگر بار به تلخیص این کتاب می پردازد؛ تا به دور از همه آن اشکال و جواب ها، بتواند اشارات و تنبیهات را در عبارت های چکیده و روان، در اختیار دوست‌داران فلسفه قرار دهد. اما مطلبی که خواننده دقیق و زیرک متوجه می شود آن است که فخر رازی تنها در پی خلاصه کردن یا روان سازی عبارت های ابن سینا نبوده، هر چند که این هم بخشی از کار وی در این کتاب است، اما در واقع او مفاهیم و محتوای اشارات و تنبیهات ابن سینا را در اسلوب مورد پسند خویش، البته با تحفظ بر نظم منطقی ابن سینا در ارائه مطالب، به رشته تحریر در آورده است. و در بیان مطالب پای بند به عین عبارت های ابن سینا نیست و به شرح خود بر اشارات و تنبیهات بسیار نظر دارد.
پرسشهای تحقیق
۱. آیا میتوان مهمترین مسائل مطرح شده در کتاب اشارات و تنبیهات ابن سینا را بدون
شرحهای موجود و در یک چکیدهای روان، به زبان فارسی از نظر گذراند؟
۲. آیا فخر رازی در لباب الاشارات و التنبیهات، تنها در پی خلاصه کردن کتاب اشارات و تنبیهات ابن سینا بوده یا نظرات کلامی خود را وارد کتاب کرده است؟
۳. امتیاز لباب الاشارات و التنبیهات، بر شرح اشارات و تنبیهات در چیست؟
۴. تبیین لباب الاشارات و التنبیهات، چگونه امکان پذیر است؟
اهمیت و ضرورت تحقیق
کتاب اشارات و تنبیهات، با عبارت های سنگین و رمز گونه و اجمال گویی های ابن سینا، نمی تواند برای همگان مورد استفاده قرار گیرد. به همین دلیل شرح های فراوانی بر آن نگاشته شده است. کتاب هایی که به عنوان شرح الاشارات و التنبیهات نگاشته شده اند نیز، به دلیل تفصیل و حجم زیاد مطالب که شامل نزاع های مبنایی بین فخر رازی و خواجه نصیر طوسی و دیگران هستند، برای طالبان فلسفه در پاره ای موارد ملال آور و گاهی بی حاصل است. از این رو توجه به کتابی که اجمال و ابهام های اشارات و تنبیهات ابن سینا را نداشته و هم چنین تفصیل و پرگویی های شرح اشارات و تنبیهات را نداشته باشد، ضروری می نماید.
تنها کتابی که این ویژگی ها را دارد کتاب لباب الاشارات و التنبیهات فخر رازی است. لباب الاشارات و التنبیهات، حلقه مفقوده همه طالبان فلسفه مشاء است؛ از آن رو که لباب الاشارات و التنبیهات، همه فلسفه مشاء از طبیعیات تا الهیات را در برگرفته است؛ از حقیقت جسم آغاز گردیده و در اسرار آیات حق تعالی پایان می پذیرد، آن هم بدون پر گویی و بدون ابهام و اجمال. بنابر این بر آن شدم تا ترجمه ای روان و گویا البته با حفظ امانت داری و عدم دخل و تصرف در عبارت های کتاب و شرحی مختصر با توجه به نظرات فخر رازی، برای دوست‌داران و طالبان فلسفه ارائه نمایم.
پیشینه تحقیق
آن‌چه باعث تأسف است، غفلت اهل فن از این کتاب پر ارزش است. طبق تحقیقات به
عمل آمده، تا کنون هیچ ترجمه و تحلیلی از این کتاب در دسترس نیست و نوشتار پیش رو، نخستین کاری است که در مورد لباب الاشارات و التنبیهات انجام شده است.
گزارش
امام فخر الدین محمد رازی، یکی از برجسته ترین علمای جهان اسلام است. او در کلام، فلسفه و تفسیر صاحب نظر بوده و کتاب های وی در هر یک از علوم مربوط، جزء منابع دسته اول است. اما در بررسی شخصیت علمی فخر رازی، این گونه در می یابیم که او در تمامی آثارش، بر مدار کلام اشعری سخن می گوید. فلسفه‏اى که او در آثارش عرضه داشته، فلسفه‏اى از نوع خاصّ و به شدّت متأثّر از آراء کلامى است که در آن اصول و براهین فلسفى تا آن جا مورد

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه درباره نیروی کار، تابع تولید، بهره وری نیروی کار، آسایش حرارتی

دیدگاهتان را بنویسید