پایان نامه ارشد با موضوع حمل و نقل، محصولات کشاورزی، کشورهای در حال توسعه، مصرف کننده

چکیده
۲-۳- اهمیت ضایعات
یکی از مهمتر ین مباحث کلیدی درسطح اقتصاد جهانی و بویژه ایران، موضوع ضایعات می باشد. این امر بدلیل آن است که سطح تأثیر ضایعات در تولید ناخالصی داخلی و درآمد ملی متاسفانه بسیار نگران کننده است . براساس تخمین که وزارت جهادکشاورزی در سال ۸۵ از کل ۸۵ میلیون تن تولید محصولات کشاورزی، ۱۵.۳ میلیون تن آن را ضایعات تشکیل می دهد . که اگر ارزش میانگین هر کیلو محصول کشاورزی ۱۵۵ تومان باشد کل هزینه ضایعات بالغ بر۲ هزار و ۳۷۱ میلیارد تومان خواهد شد . پس بنابراین بنظر می رسد هزینه بالای ضایعات نه تنها بخش کشاورزی را رنج می دهد بلکه بدلیل سهم ۲۵ درصد این بخش در تولید ناخالص داخلی بر اقتصاد کشور و منابع ملی نیز مؤثر است از طرف دیگر با توجه به سهم ۲۵ درصدی بخش کشاورزی از صادرات غیرنفتی و ارز آوری حدود ۲ میلیارد دلار این بخش، کاهش کامل ضایعات می تواند ارزآوری این بخش را بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون د لار افزایش دهد . از طرف دیگر با توجه به اهمیت استراتژیک بعضی از محصولات کشاورزی و تصمیم دولت مبنی پرداخت یارانه به این گونه محصولات و درنتیجه قیمت کم محصولات یارانه ای برای مصرف کننده و عدم انگیزه جهت صرفه جویی باعث افزایش ضایعات اینگونه محصولات می شود (ملکوتی، ۱۳۷۷).
به طور خلاصه می توان گفت برای رسیدن به خودکفایی نسبی و ارزش افزود، بیشتر بخش، مسئله نوع برخورد با ضایعات و چگونگی کاهش آن، خیلی مهم است . کاهش ضایعات، طبیعت افزایش عرضه را دارد و دستیابی به آن ما را از عوامل تولید اضافی، بی نیاز کرده یعنی بدون داده اضافی، ستاند، حاصل می گردد . با اعمال این سیاست، در بهره برداری از منابع طبیعی نیز صرفه جویی شده ومنابع غیر قابل تجدید که در معرض تخریب قرار می گیرد طی نظمی به سود پاسخگویی آیندگان استمرار می یابد و متضمن توسعه پایدار در کشور خواهد بود (شادان و مهینخواه، ۱۳۸۳).

۲-۴- عوامل زیستی و محیطی مؤثر بر ضایعات
عوامل زیستی مؤثر بر کاهش کیفیت محصولات کشاورزی شامل: سرعت تنفس، تولید اتیلن، سرعت تغییر ترکیبات که با تغییر رنگ، بافت، طعم و ارزش تغدیهای همراه است، آسیبهای مکانیکی، تنش آبی، جوانه زنی و ریشه زایی، نارساییهای فیزیولوژیکی و عوامل بیماریزا هستند و سرعت کاهش تنفس به عوامل محیطی شامل دما رطوبت نسبی، سرعت هوا، ترکیب اتمسفر( غلظت اکسیژن و دی اکسید کربن) و کاربرد روشهای ضد عفونی بستگی دارد (کادر، ۲۰۰۵)۱۴.

۲-۵- عوامل ایجاد کننده ضایعات
پیش‌بینی مقدار ضایعات محصولات کشاورزی مشکل است زیرا عوامل اصلی تولید ضایعات مربوط به آسیبهای فیزیکی و حمله ریزجانداران می‌شود که در عمل در سه مرحله پیش از برداشت، برداشت و پس از آن رخ می‌دهد ولی بخش عمده ضایعات مربوط به مراحل برداشت و پس از آن ( تا مرحله مصرف)
می باشد که دلایل اصلی تولید این ضایعات در محصولات کشاورزی در زیر شرح داده می‌شود (بی نام، ۱۳۹۰).
الف) ضایعاتی که منشأ فیزیکی دارند و بر اثر آب و هوای نامطلوب مانند گرما یا سرمای بیش از حد یا ناکافی به وجود می‌آیند. در بسیاری موارد شرایط محیطی نامناسب سبب ضایع شدن محصول ذخیره شده می‌گردد.
ب) عوامل فیزیولوژیکی که موجب پیری محصول در طول مدت نگهداری در انبار می‌شود و به علت واکنشهای طبیعی یعنی بیوشیمیایی یا شیمیایی به وجود می‌آید، در بسیاری موارد فرآورده‌های نهایی و حد واسط این واکنشها نا مطلوب بوده، موجب افزایش قابل توجه در افت ارزش غذایی محصولات کشاورزی می‌شود.
ج) آسیبهایی که منشأ‌ بیولوژیکی یا میکروبیولوژیکی دارند و بوسیله حشرات، باکتری‌ها،‌ کپکها، مخمرها، ویروسها، جوندگان و دیگر حیوانات به وجود می‌آیند.
د) آسیبهای مکانیکی که به علت نبود روشهای مناسب در طول دوره برداشت، بسته‌بندی و حمل و نقل منجر به زخمهای پوستی، خراش، شکستگی، فشردگی و لهیدگی محصول می‌گردند به طوری که مستعد فعالیت و رشد ریززنده‌ها می‌شوند، جابه‌جایی نامناسب در زمان رساندن محصول به بازار موجب زخمی شدن و آسیبهای مکانیکی شده مزایای سرد کردن پس از برداشت را کاهش می‌دهد از طرف دیگر بر اثر صدمه دیدن بافت سلولی فعالیت آنزیمها تا حد زیادی افزایش یافته و محصول آسیب می‌بیند. به طور کلی ضایعات پس از برداشت محصولات غیر دانه‌ای در کشورهای در حال توسعه در مرحله جابه‌جایی،‌ حمل و نقل، انبارداری و فرآوری و در محصولات دانه‌ای در مرحله خشک کردن و ذخیره سازی رخ می‌دهد.
ه) ضایعات ناشی از عوامل اجتماعی و اقتصادی که بر اثر عوامل زیر به وجود می‌آیند.
۱- سیاست‌گذاری‌‌ها: شامل شرایط سیاسی خاصی می‌شود که در آن یک راه حل تکنولوژیکی کافی نیست یا برای به مرحله اجرا گذاشتن آن با مشکلاتی روبرو است. برای مثال نبود اطلاعات و برنامه‌ریزی ضعیف در رابطه با مدیریت منابع انسانی، اقتصادی و علمی از جمله این موارد است که سبب ضایعات غذایی می‌گردد.
۲- منابع: کمبود منابع انسانی، اقتصادی و فن‌آوری جهت گسترش برنامه‌های مورد نیاز برای جلوگیری یا کاهش ضایعات پس از برداشت مواد غذایی.
۳- آموزشی: نبود اطلاعات کافی از اصول علمی مربوط به نگهداری، فرآیند، بسته‌بندی، حمل و نقل و توزیع محصولات غذایی.
۴- خدماتی: ناکارآمدبودن سازمانها و نهادهای تجاری دولتی یا خصوصی برای بازاریابی محصولات.
۵- حمل و نقل: تجهیز نبودن وسایل حمل و نقل محصولات خام بویژه میوه‌ها و سبزی‌ها به سیستم خنک کننده، موجب آسیب دیدن حجم زیادی از آنها می‌شود (مینایی و افکاری، ۱۳۸۲).
۲-۶- فاکتورهای اقتصادی اجتماعی تاثیر گذار بر ضایعات
فاکتورهای اقتصادی اجتماعی تاثیر گذار را می توانیم به این صورت نیز طبقه بندی کنیم (کادر، ۲۰۰۵)۱۵:

مطلب مشابه :  پایان نامه با واژگان کلیدیآیات قرآن، حکمت متعالیه، آیات و روایات، جزء لایتجزی

۲-۶-۱- سیستم بازاریابی ناکافی
در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، به دلیل عدم وجود اطلاعات بازار و ارتباط لازم بین تولید کننده و خریدار، تولید کنندگان توانایی تولید مقدار محصول با کیفیت خوب را دارند ولی چون امکانات مورد نیاز، مناسب، سریع و مرتبط برای رساندن این محصولات به دست مصرف کننده را ندارند، ضایعات بسیار زیادی ایجاد میشود. در مناطق تولید، تشویق به ایجاد تشکلهای بازاریابی بین تولیدکنندگان محصولات عمده، به خصوص در کشورهای در حال توسعه، به علت کوچک بودن نسبی اندازه زمینها، لازم است، فواید این تشکلها به قرار زیر است:
– ایجاد مناطق تجمع مرکزی برای محصول برداشت شده
– فروش عمده محصولات برداشت و بسته بندی شده
– توانایی تهیه محصولات برای فروش و انبار به مقدار زیاد و در هنگام نیاز
– تسهیل در حمل و نقل به بازارها
– عمل کردن به عنوان واحد فروشی مشترک برای اعضا
– هماهنگی برای برنامه فروش
– توزیع مساوی سود
لازم است سایر سیستمهای توزیع محصولات مانند فروش مستقیم به مصرف کننده (کنار جاده، ایجاد بازار در شهرها و بازار محلی در حومه شهر) نیز تشویق شده و برای کاهش هزینه های حمل و نقل، تولید به مناطق پر جمعیت نزدیک باشد. در بیشتر کشورهای در حال توسعه، بازارهای عمده فروشی به دلیل مشکلاتی مانند فقدان تسهیلات لازم برای بارگذاری و بارگیری، عدم وجود سیستمهای ضدعفونی، رساندن میوهها، بستهبندی و انبار موقت توسعه نیافته اند و طرحهای موجود برای بهتر شدن ساختار تسهیلات بازارهای عمده فروشی، به دلیل عوامل سیاسی، اجتماعی به تعویق میافتند.

۲-۶-۲- ناکافی بودن تسهیلات حمل و نقل
در بیشتر کشورهای در حال توسعه، برای حمل و نقل محصولات باغی، جادههای کافی و مناسب و تشکیلات حمل و نقل و سایر موارد مرتبط، به خصوص آنهایی که مناسب محصولات باغی تازه و فساد پذیر هستند، هم برای بازار محلی و هم برای صادرات وجود ندارد و تولید کنندگان معمولأ قادر به داشتن تشکیلات حمل و نقل نیستند و در برخی از موارد هم که بازاریابان و همکارانشان این تسهیلات را دارند، به دلیل ضعف شرایط جادهای کاری از دست آنها ساخته نیست (سهرابی و همکاران، ۱۳۸۱).

مطلب مشابه :  ایجاد سیستم بارگیری چمدون در فرودگاه شیردی (Shirdi)؛ هند

۲-۶-۳- قوانین و مقررات دولتی
نظارت های دولت، به خصوص برای قیمتهای عمده و خرده فروشی محصولات کشاورزی، در کشورهای مختلف متفاوت است و در بسیاری از موارد کنترل قیمت در تقابل با تولید است. اگرچه این مقررات به منظور حمایت از مصرف کننده است ولی مشوق سوء استفاده بوده و انگیزهای را برای تولید محصول با کیفیت بالا و حفظ کیفیت پس از برداشت، ایجاد نمیکند، از طرفی در صورتی که مقررات به طور مناسب حمایت شده و ضامن سلامتی عمومی و بهبود روشهای انتقال و حمل باشد، برای مصرف کننده بسیار اهمیت دارد (مینایی و افکاری، ۱۳۸۲).

۲-۶-۴- در دسترس نبودن ابزار و تجهیزات
حتی اگر تولیدکنندگان محصولات کشاورزی، نیاز به استفاده از ابزار و لوازم خاص در برداشت و جابهجایی پس از برداشت داشته باشند، در بیشتر موارد در بازار محلی آنها را پیدا نخواهند کرد. این مسئله در مورد ظروف، تجهیزات تمیز کردن، واکس زدن، بستهبندی و سرد کردن صادق است و بیشتر این ابزارها در محل تولید نمیشوند و به مقدار کافی و مورد نیاز تقاضای مصرف وارد نمیشوند. قوانین دولتی متفاوت در بعضی از کشورها، اجازه وارد کردن این تجهیزات را به تولید کننده نمیدهد و در دسترس بودن ابزار مورد نیاز برای استفاده فن آوری توصیه شده برای یک موقعیت خاص ضروری است. در بسیاری از موارد هم امکان ساخت این ابزار با قیمت بسیار کمتر از نمونه ای وارداتی در محل مورد نظر وجود دارد.

۲-۶-۵- کمبود اطلاعات
در حمل و نقل پس از برداشت محصولات کشاورزی عامل بسیار مهم، انسان است، بسیاری از دستاندرکاران مستقیم امر برداشت، بسته بندی، حمل و نقل و بازاریابی در کشورهای در حال توسعه محدودیتهایی دارند و در این موارد و در حال حاضر، برنامه آموزشی یا ترویجی مؤثر و از راه دور بسیار لازم است و این نیاز در آینده هم ادامه خواهد یافت (ممتاز، ۱۳۷۱).

۲-۶-۷- ضعف خدمات پس از فروش
در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، بسیاری از تجهیزات و تسهیلاتی که سالها پیش ساخته شده، در حال حاضر معیوب هستند یا کارآیی مناسب را ندارند که به دلیل فقدان خدمات پس از فروش یا عدم دسترسی به قطعات یدکی است و به خصوص در قسمتهای دولتی، این مورد بیشتر مشاهده میشود. به منظور اطمینان از موفقیت و توسعه مؤثر هر پروژه جدیدی باید سرمایه کافی برای خدمات پس از فروش داشته باشد.

۲-۷- نقش مراحل گوناگون در اتلاف محصولات کشاورزی
نشان داده شده که گندم در مرحله کاشت ۲درصد، در مرحله برداشت ۱۰ درصد، پس از برداشت ۱۵ دصد ضایئات داشته، لوبیا در مرحله کاشت ۱۵ درصد، داشت ۳۰ درصد و برداشت ۱۰ درصد و پس از برداشت ۳۰ درصد ضایئات داشته اند (بی نام، ۱۳۸۲).

۲-۷-۱- تولید
در رابطه با مواد غذایی با منشأ گیاهی باید محیط را برای رشد و نمو و تکثیر آفتها و عاملهای بیماریزا نامساعد ساخت. از روشهای کاهش

دیدگاهتان را بنویسید