پایان نامه با واژه های کلیدی بیمارستان، مدیریت پسماند، محیط زیست، حمل و نقل

سطحی است .
۲) مــواد زائد بـیــولــوژیــک حــاصـل از تـمـام بخش‌ها شامل:
الف) پارچه های آغشته به الکل و اتر و خون.
ب) اجــســـام یـــک بـــار مــصــرف فـلــزی ، نـظـیــر سرنگ، سوزن های تزریق زیر جلدی، تیغه های چاقوی جراحی، اجسام پلاستیکی مثل ظروف ادرار، لـــولـــههـــای پلاستیکی، بطریهای پلاستیکی ، سرنگ و ماسک و دستکش.
بـسـتـه بـنـدی مـثـل ظـروف شـیشهای سرم خون ، بطری های شیشه داروها، انواع آمپول ها، کارتون کاغذ و جعبه‌های دارو .
۳)‌ مواد زائد ویژه مثل : فیلترهای دیالیز کلیه، گچ شکسته بندی و قالب گیری .
۴) ‌مواد زائد بخش رادیولوژی، آزمایشگاه‌های شیمیایی و باکتریولوژی
۵)‌ مواد زائد رادیو اکتیو.
و ) ‌مواد زائد دارویی(دریاباری،۱۳۷۹ ).

شکل۱-۲ : تصاویر برخی از پسماند های بیمارستانی
۱-۷ مخاطرات بهداشتی پسماند های بیمارستانی
در چند دهه گذشته، فعالیت های بشر و تغییرات مرتبط با شیوه زندگی و الگوهای مصرف، انواع مختلفی از پسماندها را تشکیل شده است که بقای انسانها و موجودات زنده دیگر و همچنین منابع طبیعی را تهدید کرده است(Oweis et al, 2005).
قابل توجه است که مواد زائد پزشکی حاصل از فعالیتهای بهداشتی درمانی بوده و در زمره مواد زائد خطرناک هستند که دربیمارستانها، درمانگاه ها، کلینیکها و مراکز تحقیقات و دارویی تولید میشوند و بخش مهمی از مواد زائد جامد شهری هر جامعهای را تشکیل میدهند که به علت دارا بودن انواع گوناگون میکروارگانیسم ها مانند باکتریهای استافیلوکوک، باسیل، سل، کزاز، ویروس هپاتیت و ایدز از نظر بهداشتی بسیار حایز اهمیت هستند(Geadon, 1994).
این درحالی است که تخمین نشان می‌‌دهد که حدود ?/? میلیون نفر)شامل ? میلیون کودک( هر ساله از بیماری‌های مربوط به پسماند جان خود را از دست دادند .(Akter, 2000)
لذا مخاطرات بالقوه بهداشتی و آلودگی های مواد زائد پزشکی را می توان بصورت زیر طبقه بندی نمود:
۱- مخاطرات بهداشتی و شغلی :
افراد و گروه هایی که بیشتر در معرض خطر می باشند شامل بیماران و پرسنل و کارگران مسئول جمع آوری و حمل و دفع پسماند بیمارستانی و سایر افرادی که به نحوی در تماس با این گونه پسماندها قرار دارند. پسماندهای پزشکی از بخش بزرگی ازپسماندهای عفونی، که بطور بالقوه خطرناک است تشکیل شده اند که ممکن است حاوی عوامل بیماری زا باشند. برخی از ارگانیسم های بیماری زا می توانند خطرناک باشد، چرا که آنها ممکن است مقاوم در برابر درمان بیماری ها شوند. جمع آوری و دفع نامناسب از این ضایعات به طور مستقیم و غیر مستقیم می توانند خطرات جبران ناپذیری بر بهداشت عمومی و محیط زیست وارد کنند(Abdullah et al, 2008).
۲- مخاطرات زیست محیطی و زیبا شناختی :
پسماندهای بیمارستانی در صورتی که به درستی دفع نشوند، نوعی تهدید جدی برای سلامت افراد جامعه می باشند. اغلب موارد، بسیاری از پسماندهای دفع شده بیمارستانی به عنوان عوامل بیماری زا محسوب میشوند و اگر به درستی دفع نشوند، زمین و آب آن منطقه را آلوده میکنند و ممکن است هر نوع محصول کشاورزی که از آن زمین به عمل میآید نیز تحت تاثیر این آلودگی قرار بگیرد و محصولات آلوده و نامرغوبی به بار دهد. پسماندهای بیمارستانی غیر بهداشتی دفع شده، پس از مدتی می توانند(از طریق آب و هوا و خاک) خود را به بافتهای موجودات زنده و حیوانات و یا انسانهای دیگر برسانند. اگر دستگاه ایمنی آن فرد سالم باشد، مشکل خاصی برایش رخ نمی دهد، اما اگر دستگاه ایمنی او بر اثر ابتلا به انواع بیماریها ضعیف شده باشد، به بیماریهای مختلف مبتلا می شود .(Baraka et al, 2006)
۳- مخاطرات اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی :
قابل توجه است هرگونه اختلال در مدیریت و امحای پسماندهای پزشکی، منجر به بروز انواع بیماریها و عفونتهای مختلف و آلودگی محیط زیست خواهد شد و انسان و محیط زیست قربانیان مدیریت ناصحیح پسماندهای پزشکی می باشند. از سوی دیگر باید به این نکته توجه داشت که شیرابه هرگونه پسماندی از جمله پسماندهای پزشکی در زمین فرو می رود و وارد آبهای زیر زمینی میشود. بنابراین لازم است استانداردترین و به روزترین روشها از کم کردن حجم پسماندها از طریق جداسازی پسماندهای بیمارستانها به پسماندهای اداری و عفونی و همچنین استفاده از پسماند سوزهای مرکزی به کار گرفته شود تا پسماندهای پزشکی به طور کامل و با روشی مورد تایید کارشناسان بهداشتی، امحا شوند.بی تردید هر گونه مدیریت ضعیف در زمینه مراقبت های بهداشتی انتقال آلودگی از پسماندهای پزشکی، تمام کارکنان مراکز درمانی، بیماران، دست اندرکاران در حمل و نقل پسماند و کل جامعه را در معرض عفونتها و اثرات سمی و همچنین آلودگیهای زیست محیطی ناشی از آن قرار میدهد(Philip, 2003).

۱-۸ مدیریت پسماند بیمارستانی و لزوم توجه به آن
مفهوم کلی مدیریت زائدات در بیمارستان ها در مجموع شامل آموزش همگانی ، کاهش تولید، ذخیره سازی، جمع آوری، حمل و نقل، پردازش و دفع اینگونه زائدات درچارچوب ملاحظات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و فنی بوده و وجود قوانین مدون و کارآمد درجامعه می تواند ضمن تاثیر مثبت در کاهش تولید اینگونه زائدات، موجبات افزایش بهره وری ملی و نیز کاهش اثرات نامطلوب ناشی از دفع غیر اصولی زائدات بر بهداشت عمومی و محیط زیست جامعه را نیز به همراه داشته باشد(Garving,1995).
به طور کلی مدیریت صحیح پسماندهای بیمارستانی از لحاظ زیست محیطی دارای اهمیت فراوان میباشد و چنانچه مدیریت پسماندهای بیمارستانی به درستی صورت نگیرد، علاوه بر تأثیرات سوء بهداشتی، بر فعالیت های اصلی بیمارستان تأثیر گذارخواهد بود و برای محیط زیست نیز اثرات سوء در بر خواهد داشت. رهنمودهای مدیریت مواد زائد بیمارستانی نه تنها در به حداقل رساندن خطرات مطرح برای کارمندان در تمامی سطوح کمک می کنند، بلکه خطرات بالقوه محیط زیست را نیز کاهش میدهد)عمرانی,۱۳۸۴(.
شایان ذکر است که مدیریت پسماندهای بیمارستانی به ترتیب شامل به حداقل رساندن زائدات و بازیافت، ضدعفونی باکلیه روش ها، سوزاندن، خنثی سازی، دفن بهداشتی و دفع در شبکه فاضلاب شهری است.(Acharya and Singh, 2000)
به طور کلی، عناصر کلیدی برای یک برنامه موثر مدیریت مواد زائد پزشکی باید شامل موارد زیر باشد (شکل۱-۳):
* طرح مدیریت پسماند
* شناسایی انوع پسماندها
* جداسازی پسماند، مهار و برچسب زدن
* ذخیره سازی
* حمل و نقل(در سایت و خارج از سایت)
* درمان
* دفع مناسب پسماند
* نگهداری سوابق مدیریتی پسماند
* آموزش ادواری کارکنان به منظور روزآمد کردن دانش آنها

طرح مدیریت پسماند باید شامل موارد ذیل باشد :
* انطباق با مقررات مربوطه (پیوست ۱ قانون مدیریت پسماندها)
* مسئولیت پذیری همه کارکنان درگیر (به عنوان مثال، کنترل عفونت ها،
* کنترل محیط زیست و پرسنل خانه داری، بخش و مسئولیت فردی)
* تعریف و شناخت صحیحی از تمام پسماند های پزشکی به کار گرفته شده در داخل یک مرکز
* اجرای پروسه مراحل مدیریت گام به گام در مرکز مربوطه

شکل۱-۳: چرخه مدیریت پسماند های بیمارستانی(.(WHO, 1999

۱-۸-۱ تفکیک پسماند های بیمارستانی
یکی از اهداف مهم طرح تفکیک پسماندهای بیمارستانی تامین سلامت کارکنان شاغل در بیمارستان میباشد. به طور کلی، پسماند بیمارستانی از پسماندهای عمومی در نقطه مبدا توسط ژنراتورها در ظروف مشخص شده، بسته به نوع پسماند تفکیک میشوند. برای مهار هزینه ها، کارکنان مرکز باید به طور خاص جداسازی پسماندهای بیمارستانی را آموزش ببینند. لذا تفکیک باید در منبع انجام شود(Tsakona & Anagnostopoulou, 2006).
به طور کلی در بیشتر کشورهای پیشرفته، پسماندهای بیمارستانی پیش از دفع، تفکیک میشوند، به طوری که هم اکنون در این کشورها فقط ۱۵ درصد پسماندهای بیمارستانی، خطرناک هستند اما درکشور ما به سبب تفکیک نشدن صحیح و اصولی پسماندها، حدود ۷۰ درصد پسماندهای خروجی مراکز درمانی خطرناک هستند. درصورت رعایت قوانین و آیین نامه ها و توجه به جداسازی و تفکیک پسماندهای بیمارستانی، تنها ۲۰ درصد از کل پسماندها، خطرناک خواهند بود. نوع بیمارستان در میزان پسماند تولیدی آن بسیار مؤثر می باشد به طوری که در بیمارستان های آموزشی این مقدار تقریباً ۱.۵برابر بیمارستان های عمومی می باشد(موسوی، ۱۳۸۴).
لذا اگر تفکیک پسماند به درستی انجام پذیرد در بدترین شرایط تنها ۵% از پسماندهای بهداشتی درمانی باید از بین برود. بقیه مواد سیر عادی زنجیر بازیافت یا تبدیل به مواد دیگر را طی خواهد کرد(خرا شادی، ۱۳۸۶).
لازم به ذکر است پسماند های نوک تیز و برنده صرف نظر از اینکه آلودگی داشته یا نداشته باشد در جعبه یا محفظه مقاوم مخصوص جمع آوری گردد. ظروف جمع آوری این اجسام باید ضد سوراخ شدن بوده و در پوش مناسب داشته باشد و جنس این ظروف به قدری سخت و نشت ناپذیر باشد که نه فقط اجسام برنده و نوک تیز بلکه هر گونه بقایای آبگونه های موجود در سرنگ ها را در خود نگه دارد. لازم است به‌ منظور پیشگیری از جراحات ناشی از وسایل تیز و برنده ظروف جمع‌آوری ایمن به تعداد کافی و با ابعاد گوناگون در دسترس ارائه دهنده خدمت در کلیه واحدهای ذیربط قرار داشته باشد. کلیه سر سوزنها از سرنگهای مصرف شده(به خصوص در موارد شیمی در مانی) جدا نشود و بصورت توام جمع آوری گردد. استفاده از برچسب هشداردهنده بر روی ظروف جمع‌آوری با مضمون ” احتمال آلودگی با اشیاء تیز و برنده عفونی “‌ به ‌منظور جلب توجه کارکنان بهداشتی درمانی الزامی است)جدول شماره۱-۲). این درحالی است که پسماندهای پرتوزا و رادیو اکتیو، برابر ضوابطی که به اتفاق وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی وسازمان انرژی اتمی تهیه واعلام خواهد شد، زیر نظر مسئول فیزیک بهداشت مدیریت خواهد شد. پسماند های معمولی یا شبه خانگی بایستی در کیسه پسماند مقاوم مشکی رنگ جمع آوری ودر مخزن آبی رنگ قابل شستشو و ضد عفونی نگهداری شود(WHO, 2002). در واقع به منظور پیشگیری از سرریز شدن وسایل دفعی، درصورتی که حداکثر سه چهارم حجم ظروف مزبور پرشده باشد ضروری است درب ظروف به نحو مناسبی بسته شده و دفع شوند. ماده سازنده ظروف و کیسه‌ پلاستیکی نباید از پلاستیک‌‌های قابل احتراق و غیرهالوژنه باشد،کیسه‌های پلاستیکی نباید با منگنه بسته شوند،کیسه‌های حاوی ابزار پزشکی نوک تیز باید به رنگ زرد و برچسب گذاری شده باشد، جمع‌آوری پسماند‌ها باید روزانه صورت گرفته و به مراکز انبار منتقل شوند، هیچ کیسه‌ای نباید بدون برچسب گذاری انتقال

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *