اثر می‌کنند، توسط سلول‌های مخاطی روده کوچک ترشح می‌شوند که شامل مالتاز، ایزومالتاز، ساکاراز و الیگوساکاریداز می‌باشند. در نهایت پس از هضم کربوهیدراتها مونوساکاریدها اصل می‌شوند که جذب پرزهای روده شده و سپس از طریق انتقال فعال و انتشار وارد خون می‌گردند (۴۶).

۲-۲۱- تاریخچه استفاده از آنزیم در تغذیه ‌‌‌‌‌طیور
استفاده عملی از مکمل‌های آنزیمی در تغذیه طیور قبل از دهه ۱۹۹۰ محدود بود. دلیل اصلی این محدودیت، قیمت آنزیم‌ها و مشخص نبودن مقدار سودمندی آن‌ها بود. امروزه به دلیل پیشرفت‌های زیست فناوری در تولید آنزیم‌ها، قیمت آن‌ها کاهش یافته و استفاده اقتصادی از آنزیم‌ها در خوراک ‌ها امکان پذیر شده است (۴). عمده ترکیب جیره مرغ از مواد گیاهی، غلات و پروتئین های گیاهی و مقدار کمی از پروتیئن های حیوانی است. از آنجایی که مرغ یک پرنده تک معده ای است، همه این ترکیبات قابل هضم و استفاده نیستند ولی با افزودن آنزیم های خارجی به غذا اکثر آنها قابلیت استفاده و هضم پیدا می کنند. طیور نه تنها، توانایی هضم فیبر و پلی‌ساکاریدهای غیر نشاسته‌ای را ندارند بلکه فاقد آنزیمهای ضروری برای شکستن این مولکولهای بزرگ پیچیده نیز هستند (۲۴). در سالهای اخیر، این بخش از تغذیه طیور، به دلیل استفاده اقتصادی از دانه‌های غیر از ذرت و سویا همچنین به دلیل شناخت بهتر مکانیسم عمل آنزیم‌ها و وجود آنزیم‌های مختلف در بازار مورد توجه قرار گرفته است امروزه استفاده از آنزیم در جیره غذایی طیور در بسیاری از کشورها که غلات غالب آنها گندم و جو هستند، رایج است (۲۱). بسیاری از محققان که اثرات افزودن آنزیم را در جیره‌های حاوی جو بررسی کرده ‌اند، بهبود عملکرد و بهبود بافت فضولات را پس از مصرف آنزیم گزارش نموده‌اند (۱۱۵). آنزیم‌ها با شکستن مولکول‌های بزرگ پلی‌ساکاریدهای غیر نشاسته‌ای به پلیمر‌های کوچک، باعث کاهش گرانروی مواد هضمی شده و بنابراین ارزش غذایی خوراک را افزایش می‌دهند (۴۴).
چاکت۲۶ و آنیزون (b1992) نشان دادند که آرابینوزایلان های گندم اثرات ضد تغذیه ای دارند. آنها با افزودن پنتوزان های جدا شده از دانه گندم به جیره جوجه های گوشتی تا ۳ درصد ماده خشک، کاهش میزان انرژی متابولیسم ظاهری را مشاهده کردند به علاوه قابلیت هضم نشاسته، ابقاء ازت و رشد پرندگان کاهش یافت. آنها نتیجه گرفتند که پنتوزانها احتمالا مسئول پایین آمدن میزان انرژی قابل متابولیسم در بعضی واریته های گندم باشد.
بهطور کلی اهداف به کار گیری آنزیمها عبارتند از:
۱- تقویت آنزیمهای درون زادی مثل پروتئازها و آمیلاز.
۲- ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کاهش اثرات ضد تغذیهای بعضی از ترکیبات، مثل بتاگلوکانها و اسید فایتیک در جیرههای غذایی.
۳- افزایش قابلیت دسترسی به تعدادی از مواد مغذی جیرههای غذایی و افزایش انرژی حاصل از ترکیبات غذایی ارزانتر (۱).
عوامل ضدتغذیهای موجود در جیره بر قابلیت هضم، جذب و بهرهگیری از مواد مغذی جیرههای غذایی اختلال ایجاد کرده و بنابراین بر رشد حیوان اثر نامطلوب دارند. علت واقعی وجود عوامل ضد تغذیهای، عدم وجود آنزیمهای مناسب موثر بر آن ها در دستگاه گوارش است. عوامل ضد تغذیهای به شیوههای مختلف، از ایجاد کمپلکس با ترکیبات مهم غذایی و یونهای معدنی گرفته تا مهار مستقیم آنزیمها، اثرات خود را اعمال میکنند. مهم ترین گروه از عوامل ضدتغذیهای، پلی ساکاریدهای غیرنشاستهای هستند که از منابع گیاهی نظیر دانههای غلات سرچشمه میگیرند. گالاکتومانان، بتاگلوکانها، بتامانانها و آرابینوزایلانها (پنتوزانها) متداولترین اشکال پلیساکاریدهای غیرنشاستهای موجود در خوراکها هستند که اثرات ضدتغذیهای از خود نشان میدهند (۱).
اثرات مفید آنزیم برخوراک طیور شامل موارد زیر می باشد:
الف- بالا بردن قابلیت هضم مواد غذایی جیره
ب- پایین آوردن هزینه دان
ج- بهبود در وضعیت فیزیکی و شیمیایی بستر
د- بهتر شدن ضریب تبدیل
ه- کمک به محیط زیست از طریق کاهش مواد آلی دفع شده (۴) .
در سالهای اخیر، پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای نیز در مورد درک اثرات فیزیولوژیکی و متابولیکی مکمل‌های آنزیمی صورت گرفته است. بهبود در عملکرد طیور در هنگام استفاده از آنزیم‌ها، در واقع به واسطه هیدرولیز کامل پلی‌ساکاریدها و متعاقباً جذب قندهای آزاد شده نمی‌باشند، بلکه آنزیم‌ها، پنتوزان‌ها، بتامانان‌ها و بتاگلوکان‌ها را به پلیمرهای کوچکتر می‌شکنند و بنابراین توانایی این پلی ساکاریدها را برای تشکیل محلولهای با چسبندگی بالا که انتشار و انتقال مواد غذایی را تحت تاثیر قرار می دهد، کم می کنند (۳۶،۳۷). آزمایش‌های انجام شده نشان داده‌اند که با افزودن آنزیم به جیره ‌های حاوی گندم و جو، قابلیت هضم چربی، نشاسته و در بعض از مواقع انرژی قابل متابولیسم جیره افزایش یافته است. بهبود انرژی قابل متابولیسم ظاهری جیره‌های غذایی که بر پایه غلات تهیه شده‌اند و مکمل آنزیمی به آنها افزوده شده است، بیشتر به علت افزایش قابلیت هضم (چربی و نشاسته) و نه به واسطه افزایش فراهمی خود پلی‌ساکارید‌های غیرنشاسته‌ای به عنوان یک منبع انرژی برای ‌پرنده می‌باشد (۳۹).
یک آنزیم مطلوب باید واجد چه خصوصیاتی باشد تا بتواند بهترین عملکرد را ارائه نمایند:
۱- حاوی طیف مناسبی از آنزیم‌های مختلف باشد (حالت مولتی بودن آنزیم). با مصرف این نوع آنزیم، جیره نویسان قادر خواهند بود تا در فرمول غذایی طیور از اقلام خوراکی قابل دسترس تر و متنوع تری استفاده نمایند.
۲- حاوی مقادیر کافی از آنزیم ‌های مناسب باشد.
۳- توسط فرایندهای تولیدی (حرارت و پلت کردن)، نوسانات زیاد pH در دستگاه گوارش و یا آنزیم‌های گوارشی غیر فعال نشوند (۲۳).

۲-۲۲- استفاده عملی از آنزیم ‌های خوراکی در جیره‌های غذایی طیور
در سالهای اخیر بیوتکنولوژی تاثیر بسیار مهمی بر صنعت طیور داشته است. با پیشرفت این رشته، دستیابی به انواع آنزیمها، آنتی بیوتیک‌ها، اسیدهای آمینه خالص و پروتئین‌های تک سلولی امکان پذیر شده است. آنزیمها خود، ارگانیسمهای زنده ای نیستند بلکه از ارگانیسم های زنده مثل باکتریها، قارچها، مخمرها، یا بافتهای گیاهی تحت شرایط خاصی تولید می شوند (۱۱). این آنزیم‌ها بر اثر عمل تخمیر باکتریایی نظیر: باسیلوس لنتوس، باسیلوس سابتیلیس و قارچ‌هایی مانند تریکودرماویریده و تریکودرماریسی تولید می‌گردند. محصول آنزیمی تولید شده ممکن است حاوی یک آنزیم و یا مخلوطی از چند آنزیم باشد (۸۵). آنزیم‌های خوراکی معمولا به شکل پودری یا مایع به جیره غذایی دام‌ها افزوده می‌شود. آنزیم‌های خوراکی به درجه حرارت اعمال شده در هنگام فرآیندهای حرارتی و رطوبتی حساس می‌باشند (۵۵).

۲-۲۳- آنزیم همی سل (Hemicell)
در سال ۱۹۹۰ شرکت ChemGen یک آنزیم خوراکی بنام بتا-ماناناز (?-mannanase) را با نام تجاری همی‌سل (Hemicell) تولید کرد. همی‌سل محصول تخمیری حاصل از عمل باکتری باسیلوس لنتوس (Bacillus Lentus) می باشد. آنزیم بتا-ماناناز مهمترین جزء فعال آن است که سبب تجزیه بتامانان می گردد. از آنجای که همی‌سل علاوه بر بتا-ماناناز حاوی آنزیمهای آمیلاز، زایلاناز، سلولاز و آلفاگلاکتوسیداز می باشد. در واقع به عنوان یک مولتی آنزیم شناخته شده است (۲۸). طی بررسیهای به عمل آمده این آنزیم در هیچ یک از محصولات مشابه در بازار ایران موجود نیست. همی‌سل یک محصول ثبت شده جهانی در اروپا و آمریکا بوده که توسط شرکت ChemGen در ایالات متحده به دو شکل پودری و مایع تولید می‌شود. آنزیم بتا-ماناناز آندوهیدرولاز است، که بطورتصادفی ۱و۴ بتا-دی‌مانان را در داخل زنجیره اصلی بتاگالاکتومانان به گالاکتوگلکو-مانان و مانان می شکند (۹۶)، شکل(۲-۸).

شکل ۲-۸- هیدرولیز گالاکتومانان(صمغ گوار) توسط آنزیم همی‌سل
۲-۲۴- فواید استفاده از آنزیم همی‌سل در تغذیه طیور
آنزیم همی‌سل قادر است با تجزیه بتامانان موجود در مواد خوراکی اثرات ضد تغذیه‌ای آن را از بین ببرد. به طور کلی اهمیت استفاده از آنزیم همی‌سل را می‌توان به شرح زیر مورد بررسی قرار داد:

۲-۲۴-۱- اثر آنزیم همی‌سل روی بهبود جذب مواد مغذی
تحقیقات به عمل آمده نشان می‌دهد که آنزیم همی‌سل با از بین بردن اثرات منفی بتامانان روی جذب مواد مغذی، می‌تواند میران انرژی هر کیلو جیره را حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلو‌کالری، میزان قابلیت هضم اسید‌های آمینه ۵/۱ تا ۳/۲ درصد و قابلیت هضم فیبر خوراک را به میزان ۵ تا ۱۰ درصد افزایش دهد لذا استفاده از همی‌سل سبب کاهش هزینه تولید و بهبود ضریب تبدیل خوراک می‌شود.
۲-۲۴-۲- اثر آنزیم همی‌سل روی بهبود یکنواختی در گله
از آنجایی که پرندگان ضعیف‌تر نسبت به اثرات منفی بتامانان حساس‌تر هستند، لذا آنزیم همی‌سل با از بین بردن بتامانان سبب بهبود یکنواختی وزن زنده پرندگان موجود در گله می‌شود (۲۹).
۲-۲۴-۳- اثر آنزیم همی‌سل روی بهبود وضعیت فیزیولوژیک بدن و تولید
تحقیقات به عمل آمده نشان می‌دهد که آنزیم همی‌سل با از بین بردن اثر بتامانان درکاهش استرس ایمنی ذاتی و همچنین افزایش هورمون انسولین و فاکتور رشد مشابه انسولین (IGF )، میزان راندمان غذایی را در جوجه ‌های گوشتی و بوقلمون افزایش داده و نیز سبب افزایش تولید تخم‌مرغ و اندازه تخم‌مرغ‌های اولیه در مرغان تخمگذار می‌شود (شکل۲-۹).

شکل ۲-۹- نمای کلی از مکانیسم عمل آنزیم همی‌سل در نمودار بالا نشان داده شده است.

۲-۲۴-۴- اهمیت اقتصادی استفاده از آنزیم همی‌سل در تغذیه طیور
آنزیم همی‌سل را به دو طریق می‌توان به خوراک طیور افزود، که در هر دو طریق استفاده از آنزیم سبب بهبود عملکرد اقتصادی طیور می‌گردد.
الف: در روش اول استفاده از آنزیم همی‌سل، می‌توان فقط آن را به مقدار توصیه شده توسط شرکت تولید کننده نیم‌کیلو‌گرم به هر تن از خوراک طیور(۰۵/۰ درصد) افزود. در این روش اگر چه ‌طی نگاه اول افزودن آنزیم سبب افزایش بهاء دان می‌گردد ولی چون این آنزیم بر قابلیت هضم و جذب مواد مغذی اثر مثبت دارد لذا با بهبود عملکرد طیور تولید را اقتصادی تر می‌کند.
ب: در روش دوم لازم است ارزش ماتریکسی (matrix values) یا توان پایه همی‌سل (جدول ۲-۷) در تنظیم جیره‌ها لحاظ گردد. در این روش میزان بهبود مواد مغذی خوراک را در نتیجه افزودن همی‌سل، بصورت آنالیزی برای آنزیم در نظر گرفته و آنرا در تنظیم جیره‌ها بکار می‌گیرند.

جدول ۲-۷- توان پایه (ارزش ماتریکسی) هر کیلوگرم همی سل حهت تنظیم جیرهای غذایی با حداقل قیمت
ماده مغذی
مقادیر

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *