مدل‌سازی ژئومورفولوژیکی مخروطه‌افکنه‌های دشت جیرفت

عوارض ژئومورفیکی نواحی خشک به طور اعم و مخروط افکنه ها به طور اخص به علت ویژگی های خاص و منحصر به فرد بودن، همواره در سطح جهان مورد توجه پژوهشگران بوده است و محققان کشورهای مختلف جهان به این نواحی توجه خاص داشته اند. در نواحی خشک و بیابانی عوارض دیگری هم وجود دارد که در کنار مخروط افکنه ها تکامل می یابند. دشت سرها شامل : دشت سر فرسایشی، دشت سر آپانداژ و دشت سرپوشیده، اوئد یا خشک رودها، انواع ناهمواریهای ماسه ­ای، و تمام اشکال و عوارض موجود در پلایا ها، جزء اشکالی اند که در نواحی خشک با ویژگیهای متفاوتی که حاصل تغییرات محلی آنها از محلی به محل دیگراست، دیده می شود. ژئومورفولوژی هریک از این عوارض پیچیدگی خاص خود را دارد. از نظر تکامل این عوارض تا حدودی به یکدیگر وابسته است و تغییر در هر کدام بر تکامل دیگری اثر می گذارد. (مقصودی و محمد نژاد آروق، 1390).. به طور کلی این عوارض، تحت تاثیر متغیرهای محیطی و فرایندهایی است که در طول زمان تغییر کرده و قابل تحلیل اند. در واقع در بررسی مخروط افکنه ها می توان متغیر های موثر در تشکیل و تحول آنها را یک به یک مشخص کرد و تاثیر زمانی و فضایی هر کدام از آنها را بر خصوصیات مخروط افکنه مانند وسعت، شیب، نوع رسوبات، جریان های سطحی و… مورد بررسی قرار داد. متغیر های فراوانی در تشکیل و سپس تحول و تکامل مخروط- افکنه ها تأثیر دارند. برخی از این متغیرها محلی اند و ممکن است ناشی از حوضه­ی آبریز باشد که مخروط افکنه در خروجی آن تشکیل شده است. مانند مقدار، جنس و نوع رسوب و نحوه جریان رودخانه یا ممکن است عملکردی گسترده ومنطقه ای داشته باشند و از این طریق مخروط افکنه ها را تحت تأثیر قرار دهند.

از آنجا که مخروط افکنه ها جزء سیستم رودخانه ایی به شمار می رود و متشکل از حوضه های آبریز که فراهمی رسوب را بر عهده دارد و همین طور ناحیه انتقال و در نهایت ناحیه تراکمی اند (مقصودی ،1390 ). از آنجایکه خصوصیات مورفومتری نمایانگر توصیفات کمی از سطح مورفولوژی سیستم های ژئومورفیکی است که غالباً برای تخمین نسبت درجه توسعه یافتگی خصوصیات ژئومورفیکی یک یا گروهی از سیستم های ژئومورفیک قرار می گیرند. از این رو مدل های آماری مورفومتری سیستم های ژئومورفیک نیز برای تخمین مورفومتری سیستم های مشابه می تواند مورد استفاده قرار بگیرد. توصیفات کمی و آنالیز های مورفومتری سیستم های ژئومورفیک باعث می شود تا ژئومورفولوژیست ها با شیوه عاری از پیش داوری لندفرم های مشابه را در محیط های مختلف طبیعی با هم مقایسه کنند.(گورابی و همکاران، 1390). رسوبات مخروط افکنه تحت تأتیر دو فرایند کلی جریان های رودخانه ای و جریان های خرده دار تقسیم می شوند (موسوی حرمی، 1389). در این پژوهش بررسی خصوصیات مورفومتری مخروط افکنه ها و حوضه های تغذیه کننده آنها و رابطه سنجی بین خصوصیات مخروط­ افکنه و حوضه ها، ارائه یک مدل مناسب در تحلیل روابط مخروط افکنه با حوضه های تغذیه کننده پرداخته شده.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

1-2 تبیین مسأله پژوهشی

مخروط افکنه ها در محیطهای مختلفی ایجاد می شوند، این پدیده بخصوص در مناطق خشک و نیمه خشک یا مناطقی با خشکی فصلی، یعنی جایی که میزان بالایی از رسوب وجود دارد و تجمع در آن صورت می گیرد به وجود می آید. چنین مناطقی عمدتاً در محل گسلهای طویل یا پیشانی کوههای حاصل از فعالیت تکتونیکی قرار دارد (معتمد، 1379). مخروط افکنه ها اغلب جزء سیستم های بسته ومشخص اند. زیرا جریان انرژی ورودی و خروجی از سیستم مشخص بوده و عناصر آن شناخته شده است. به طور کلی این عوارض، تحت تأثیر متغیرهای محیطی و فرایندهایی است که در طول زمان تغییر کرده و قابل تحلیل اند. در واقع در بررسی مخروط افکنه ها می توان متغیرهای مؤثر در تشکیل وتحول آنها را یک به یک مشخص کرد و تأثیر زمانی وفضایی هر کدام از آنها را بر خصوصیات مخروط افکنه مانند وسعت، شیب، نوع رسوبات، جریانات سطحی و…. مورد بررسی قرار داد.

(مقصودی، 1390 ). بررسی خصوصیات ژئومورفولوژیکی مخروط افکنه ها یکی از بارزترین خصوصیات عملکردی حوضه های تغذیه کننده آنهاست حوضه میان ساختاری و عملکردی مخروط ها می توان معیار مناسبی جهت پارامترهای نظیر آورد رسوب بستر رودخانه، میزان تخریب و پدیده هوازدگی حوضه های آبخیز و حیات مشرف به آنها باشد. در نگاه اول عملکرد حوضه آبخیز نقش منفی فرسایش در اذهان جلوه گر می شود لیکن در نگاه عمیق وجود چشم انداز مخروط افکنه ها مانند سیستم فعال مؤثر می باشند که نقطه شروع بر سفره آب زیرزمینی قلمداد می شود، لذا مطالعه خصوصیات آنها در تبیین اهمیت وجایگاه آنها بعنوان سیستم های طبیعی و بی خطر چشم انداز مفید واقع شود.(ولی، 1388)

1-3 اهداف

بنابراین هدف این پژوهش بررسی مورفومتری خصوصیات ژئومورفیک مخروط افکنه ها در دشت جیرفت با توجه به خصوصیات حوضه تغذیه کننده آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. این بررسی بر پایه شش محور قرار گرفته که عبارتند از:

    • توصیف شرایط ژئومورفیکی و زمین شناسی مخروط افکنه های منطقه.