۲-۴-۸- معرفی استان یزد ۳۴
فصل سوم روش شناسی تحقیق ۳۶
۳-۱- مقدمه: ۳۷
۳-۲- روش تحقیق ۳۷
۳-۳- محاسبه خط فقر به روش معکوس ضریب انگل ۳۷
۳-۴- ابزار گردآوری داده ها ۳۸
۳-۵- دوره زمانی آمار و اطلاعات ۳۹
۳-۶- جامعه آماری ۳۹
۳-۷- متغیرهای تحقیق ۳۹
۳-۹- بررسی مانایی متغیرهای تحقیق ۴۲
فصل چهارم یافته های تحقیق ۴۴
۴-۱- مقدمه ۴۵
۴-۲- تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها ۴۵
۴-۳- بررسی مانایی متغیرهای تحقیق ۴۷
۴-۴- محاسبه خط فقر ۴۸
۴-۴-۱- تعیین خط فقر بر پایه معکوس ضریب انگل( روش اول) ۴۸
۴-۴-۲- تعیین خط فقر بر پایه معکوس ضریب انگل( روش دوم) ۵۴
۴-۵- جمعیت و وسعت استان ها ۵۷
فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهادات ۵۹
۵-۱- مقدمه ۶۰
۵-۲- نتایج و تحلیل نتایج تحقیق ۶۰
۵-۳- پیشنهادها ۶۳
۵-۴- پیشنهادها برای تحقیقات آتی ۷۲
پیوست ها ۷۳
منابع و مآخذ ۸۴
الف) منابع فارسی ۸۴
ب) منابع انگلیسی ۸۶
Abstract ۸۷

فهرست جداول

جدول ۴-۱ : شاخص های توصیف کننده داده های مرتب شده، شاخص های مرکزی، شاخصهای پراکندگی در دوره تشکیل………………………………………………………………………………………………۴۶
جدول ۴-۲: نتایج ایستایی متغیرها ……………………………………………………………………………………۴۸
جدول ۴-۳: برآورد ضریب انگل چهار مدل ……………………………………………………………………..۴۹
جدول ۴-۴: برآورد خط فقر مناطق شهری هشت استان شرقی کشور بر پایه ی معکوس ضریب انگل طی سال های ۱۳۸۳- ۱۳۹۲ (روش اول)……………………………………………………………………………۵۲
جدول ۴-۵: برآورد خط فقر مناطق شهری هشت استان شرقی کشور بر پایه ی معکوس ضریب انگل طی سال های ۱۳۸۳- ۱۳۹۲ (روش دوم)…………………………………………………………………………..۵۵
جدول ۴-۶: جمعیت و وسعت هشت استان مورد مطالعه……………………………………………………….۵۷
جدول۵-۱: میزان افزایش خط فقر ۱۰ساله استانها بر اساس روشهای محاسبه………………………………۶۰
جدول۵-۲: میانگین خط فقر مناطق شهری هشت استان شرقی کشور بر پایه ی میانگین روشهای معکوس ضریب انگل طی سال های ۱۳۸۳- ۱۳۹۲……………………………………………………………….۶۲

پیشگفتار
فقر چالش عصر ما است به گونه‌ای که تقریبا نیمی از مردم جهان از آن رنج می‌برند. فقر در کلیه کشورها رخ می دهد و در کشورهای درحال توسعه که متوسط درآمد آنها پایین است شدت فقر بالا و در کشورهای پیشرفته که سطح درآمد آنها بالاست شدت فقر پایین می باشد. افرادی که در شرایط فقر به سر می برند باید به طور مدام با سوء تغذیه و محرومیت در جدال باشند. در بین فقرا افراد بسیاری وجود دارند که قادر به دستیابی به بیشتر نیازهای اولیه و اساسی زندگی خود نمی باشند و در نتیجه بیشتر این افراد قادر به تامین نیازهای اولیه حیات نیستند. فقر به طور مستقیم و غیر مستقیم امنیت بین‌المللی را نیز تهدید می‌کند. بنابراین باید ضمن بررسی مفهوم آن، به مسئله پیشگیری و مقابله با آن نیز پرداخته شود. درایران نیز یکی از مهمترین مشکلات جامعه و از دغدغه های برنامه ریزان اقتصادی و اجتماعی کشور ارتقاء کیفیت زندگی و سطح رفاه در جامعه و یا بعبارت بهتر کاهش فقر است. با این حال، برنامه های مبارزه با فقر همان اندازه که به کارایی سیاست گذاری و نحوه ی اجرای برنامه نیاز دارد، به شناخت ابعاد مختلف پدیده فقر و دلایل و پیامدهایش نیز نیاز دارد. بررسی و آگاهی از وضعیت فقر دریک جامعه اولین قدم در مسیر برنامه ریزی برای مبارزه با فقر و محرومیت است. اندازه گیری فقر به دو دلیل اساسی مهم است: الف) هدفمندسازی انواع کمک ها به اقشار محروم و آسیب پذیر ب) بررسی روند و نحوه ی تغییرات شدت فقر در طول زمان و یا در مکانهای مختلف. دراین میان دولت به عنوان نهادی که در تلاش است تا با تخصیص منابع مالی ، اقشار فقیر را یاری کند نیازمند شناسایی هر چه دقیقتر گروه هدف است. بدین ترتیب با درنظر گرفتن محدودیت های مالی دولت باید روشهایی را برای شناسایی فقرا انتخاب نمود که فقیرترین فقرا در اولویت قرارگیرند. تحقیق هایی از این دست کمک می کند تا دولت و نهادهای دولتی و سازمانهای حمایتی که وظیفه کمک به فقرا و نیازمندان را بر عهده دارند در خصوص وظیفه خود بتوانند بهتر برنامه ریزی کنند.

فصل اول کلیات تحقیق

مقدمه
در طول تاریخ مقوله فقر از دغدغه های جوامع بشری بوده است. در مورد فقر تعاریف مختلفی وجود دارد. می توان گفت خط فقرآستانه ای است که مرز بین فقرا و سایر افراد جامعه را مشخص می کند. فقیر کسی است که در زیر خط فقر قرار می گیرد. فقر در دو بعد نسبی و مطلق مورد بررسی قرار می گیرد. به این ترتیب فقر مطلق به عنوان ناتوانی در کسب حداقل استاندارد زندگی تعریف شده است. بنابراین تعریف، فقر مطلق بستگی به چگونگی تعریف حداقل معاش دارد. برای این کار لازم است بدانیم مردم به چه چیز نیاز دارند و با دسترسی به چه میزان از کالاها و خدمات مشکل فقر آنها برطرف خواهد شد. در مقابل فقر مطلق فقر نسبی قرار دارد، فقر نسبی به عنوان ناتوانی در کسب یک سطح معین از استانداردهای زندگی که در جامعه فعلی لازم یا مطلوب، تشخیص داده می شود تعریف شده است. فقر علاوه بر کسانی که از نیاز مداوم، گسترده و عمیق رنج می برند شامل فقرایی می شوند که مجبورند در سطحی کمتر از استانداردهای قابل قبول در یک دوره زمانی زندگی
کنند و از ارزشهای اجتماعی نیز محروم باشند. نابرابری در درآمد و ثروت شرایط فقر نسبی را پدید می آورد. به این ترتیب اولین چیزی که در مورد فقر متوجه می شویم این است که فقر پدیده ساده ای نیست که بتوانیم با یک دیدگاه آنرا تعریف کنیم. بدلیل طبیعت چند بعدی فقر و فقیر، ارائه تعریف جامع و دقیق از آن مشکل است. فقر به خواسته های مادی مرتبط می شود که به دلیل ابزارهای ناکافی در برآورده شدن حداقل نیازها در زمینه تأمین خوراک، مسکن، بهداشت و تحصیل بوجود می آید و این وضعیت با عدم دسترسی به فرصت های شغلی و اعمال تبعیض های مختلف حالت وخیم تری به خود می گیرد. فقر معمولا در کلیه کشورها رخ می دهد. در کشورهای در حال توسعه که متوسط درآمد در آنها پائین است شدت فقر بالا و در کشورهای پیشرفته که سطح درآمد آنها بالا است شدت فقر پائین می باشد. فقرا بطور مداوم با سوء تغذیه و محرومیت در جدال می باشند. در بین فقرا، افراد بسیار فقیری وجود دارند که قادر به دستیابی به بیشتر نیازهای اولیه و اساسی زندگی خود نمی باشند و در نتیجه بیشتر این افراد قادر به تأمین نیازهای اولیه حیات نیستند. هرچه بیان میکنیم به پیچیدگی و اهمیت موضوع فقر بیشتر پی می بریم. در این فصل ابتدا موضوع و مساله مورد تحقیق بیان و در ادامه فرضیات ، سوالات و حدود تحقیق ارائه شده و در پایان این فصل کلمات و اصطلاحات کاربردی که در متن پایان نامه بیشتر استفاده شده است توضیح داده شده است.

بیان مساله
از اواخر دهه ۶٠ و با شروع برنامه اول توسعه و آغاز برنامه تعدیل اقتصادی انتظار می رفت با در پیش گرفتن اصلاحات اقتصادی، بخشی از خانوارهای ایرانی در تأمین حداقل نیازهای خود دچار مشکل شوند. بر این اساس تلاشهای زیادی توسط اساتید و دانشجویان در قالب مطالعات پژوهشی، ارائه مقالات یا تألیف کتب، برگزاری همایش های مختلف، ادامه برنامه های فقرزدایی و… صورت گرفت، تا مقوله فقر در ایران از ابعاد مختلف بررسی گردد. تعداد قابل توجهی از پایان نامه های دانشجویی در سطح کارشناسی ارشد و دکتری نیز به این امر اختصاص یافت. اما در مرحله عمل و اجرا و به دلایل مختلف فقر در کشور ما کاهش نیافته است.
ایران با وجود پتانسیل های عظیم اقتصادی و نیز ثروت های فراوان خدادای چه معدنی و چه انسانی از لحاظ سطح رفاه اقتصادی و اجتماعی جایگاه خوبی ندارد و فقر در اغلب سطوح جامعه ریشه دوانده است. از سوی دیگر فقر در برخی استانهای کشور مانند استانهای شرق و جنوب شرق کشور علی رغم موقعیت استراتژیک و جایگاه خوب مناسب از لحاظ قرار گرفتن در حاشیه کشور و برخورداری از مرزهای طولانی و نیز وجود مرقد مطهر حضرت علی ابن موسی الرضا (ع) و نیز با توجه به پهناور بودن و وسعت بالا و داشتن زمینهای کشاورزی فراوان و چه از لحاظ استعداد جمعیتی و نیروی جوان نتوانسته رشد چندانی پیدا کند و مردمان این دیار در سطح رفاه اجتماعی مناسبی نیستند و در اغلب سطوح این جوامع فقر دیده می شود. در این تحقیق وضعیت فقر در هشت استان شرقی بررسی و نتایج بدست آمده با هم مقایسه گردید و برخی نتایج استنتاج شد که میتواند در برنامه ریزی های دراز مدت در صورت استفاده و اتکا موثر و سهیم باشد. مقایسه نتایج و خط فقر بین استان های مورد مطالعه ما را به نتایج جالب و مهمی از فقر در این استانها می رساند که در فصل پنجم آمده است.

اهداف تحقیق
در این پژوهش وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم هشت استان شرقی کشور مورد مطالعه و مشخصا” خط فقر را در هشت استان خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، گلستان، سمنان، یزد، کرمان و سیستان و بلوچستان محاسبه و باهم مقایسه شده است. با توجه به لزوم شناسایی افراد نیازمند برای برنامه ریزی های دقیق استانی، بهترین کار محاسبه خط فقر و درصد فقرا و افراد زیر خط فقر در هر استان می باشد. در این پژوهش از روش معکوس ضریب انگل استفاده شده و خط فقر را محاسبه شده است. همچنین مواردی چون وسعت و گستردگی و جمعیت هر استان مطالعه و رابطه بین جمعیت و خط فقر و نیز وسعت و خط فقر بررسی شده است. هدف ما این است که با تجزیه و تحلیل اطلاعات و محاسبه فقر و خط فقر و تجمیع نتایج و ارائه به فعالان اقتصادی و مسئولین اقتصادی و برنامه ریزان معیشتی و سازمانهای مردم نهاد و خیریه در رفع معضل فقر و کاهش فقرا کمک کنیم.

اهمیت و ضرورت تحقیق
فقر پدیده ایی است که در تمام زمانها و دوره ها وجود داشته و همواره به آن توجه شده است. فقر از مهمترین مسائل و دردهای جوامع بشری است و قسمت بزرگی ازتلاشهای انسان و جوامع و مکتب ها در مبارزه با این مشکل خلاصه می شود علی رغم پیشرفت هایی که در بیشتر شئون نصیب انسان گشته هنوز آمار افراد فقیر و تنگ دست که در تامین امرار معاش خود در مانده اند بالاست و سیستم های اقتصادی حاکم بر کشورها در حل این مشکل سخت درمانده اند.
با توجه به ضرورت و اهمیت مقابله با بحران فقر از یک سو و از سوی دیگر اهمیت آن در تعیین افراد واجد شرایط استفاده از برنامه های تامین اجتماعی، خدماتی، کمک معیشتی، سبد خانوار و دریافت یارانه، لازم است از دو جنبه نظری و عملی موضوع فقر بررسی و ارزیابی شود. از جنبه نظری باید فقر و مولفه های آن به دقت تعریف و شناسایی گردد و ابعاد آن تبیین گردد. روشهای محاسبه فقر از زوایای مختلف بررسی و نقاط ضعف و قوت هرکدام مشخص و بهترین روش محاسبه انتخاب گردد. از جنبه عملی نیز باید بتوان فقر را در جامعه اندازه گیری کرد. باید داده ها و اطلاعات لازم
را شناخت و به بهترین نحو پردازش نمود و سپس فقر را محاسبه نمود.
تصمیم گیری درباره فقر و مبارزه با آن و تخصیص اعتبارات لازم برای کاهش آن و برنامه ریزی برای کاهش روند صعودی آن، ارتباط فراوان و مستقیمی با اندازه گیری خط فقر و نحوه و روش محاسبه آن دارد.
ضروری است مبارزه با فقر و محرومیت از سوی سیاست‌گذاران و طراحان استراتژی‌های توسعه کشور به عنوان یکی از محورهای اصلی و خاص برنامه‌ها مورد توجه قرار گیرد تا بدین ترتیب از رنج افراد محروم جامعه جلوگیری شود. و در این راه مهمترین کار شناسایی فقرا و افراد ذی حق و نیازمند است.
بررسی فقر از مسائل پیچیده و چند وجهی است و شناخت و درک این پدیده در مطالعات کلان و خرد از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد. بررسی و آگاهی از وضعیت فقر دریک جامعه اولین قدم در مسیر برنامه ریزی برای مبارزه با فقر و محرومیت است. دولت بعنوان نهادی که در تلاش است با تخصیص منابع مالی و سیاستگذاری های کلان اقشار فقیر را یاری کند نیازمند شناسایی هرچه دقیقتر گروه هدف است و با درنظر گرفتن محدودیت های مالی دولت، پس از شناسایی فقرا باید فقیرترین آنان در اولویت قرارگیرند. در یک تعریف کلی فقیر کسی است که قادر به تامین نیازهای مصرفی اولیه نباشد.ازاین رو خط فقر معمولا با مشخص کردن یک سبد مصرفی مناسب برای نیازهای مصرفی اولیه و سپس براورد هزینه بابت نیازها محاسبه می شود. به عبارت دیگر خط فقر می تواند بعنوان حداقل هزینه لازم برای تامین نیازهای اولیه خوراکی و غیر خوراکی درنظر گرفته شود.
باتوجه به غالب کارهای تحقیقی انجام شده در خصوص خط فقر هزینه و درآمد در مناطق روستایی کمتر از مناطق شهری است و بنظر میرسد که به مراتب شهرها و استانهای بزرگتر که از حیث سرمایه و استعداد و امکانات به مراتب قویتر و فربه تر هستند و نیز از فقرای کمتری برخوردار و در واقع آنچه به ظاهر دیده میشود ثروت افراد و جمعیت بیشتر باعث شده فقرای کمتری دراین استانها دیده شود. علیهذا عنایت به موضوع فوق الذکر که دانستن و تاکید به آن می تواند باعث اختصاص بودجه های دولتی بیشتر برای کاهش فقر به استانهای کوچکتر شود بر انجام این تحقیق و ضرورت آن تاکید می نماید. در ثانی با مراجعه به سایت ها و کتابخانه ها و آرشیوها مشخص می شود که دراین خصوص علی

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *